بازاندیشی سامانمند پویایی سطح زمین با رویکرد وقفهگسیختگی سطحی و افزایش تابآوری مطالعۀ موردی: کپهداغ (شمال شرق ایران) | ||
| مدیریت مخاطرات محیطی | ||
| دوره 12، شماره 3، پاییز 1404، صفحه 251-266 اصل مقاله (2.1 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی بنیادی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhsci.2025.404697.902 | ||
| نویسندگان | ||
| مرتضی رضایی عارفی1؛ ابراهیم مقیمی* 2؛ منصور جعفربگلو3؛ سید موسی حسینی3؛ مجید فخری4 | ||
| 1دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 3گروه جغرافیای طبیعی، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 4سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| موضوع: گسیختگی سطحی (rupture)بهعنوان ویژگی بارز پوستۀ ناآرام زمین، بهصورت شکستگی، پارگی یا جابهجایی فیزیکی ظاهر میشود و فرایندهای تکامل ژئومورفولوژیک و زلزلهای را شکل میدهد. با اینحال، تمرکز سنتی بر رویدادهای ناگهانی، دامنۀ فهم از پویاییهای تدریجی را محدود کرده است. این پژوهش با معرفی پارادایم وقفهگسیختگی (interrupture) در کنار گسیختگی سنتی، دوگانگی پویاییهای پوسته را بازتعریف میکند و تابآوری را بهمنزلۀ پلی میان اختلال ناگهانی و سازگاری فرایندی برجسته میسازد. هدف اصلی: پالایش گونهشناسی اختلالات، فرضیهسازی تعدیل کرنش و ارتقای ابزارهای پیشبینی مخاطرات و مدلسازی منظره، با تمرکز بر تعامل این دوگانگی در چارچوبی میانرشتهای برای مدیریت ریسکهای محیطی. روش: روششناسی نظاممند شامل تحلیل مفهومی دوگانگی و دستهبندی تجربی در ۹ اصل (تکتونیکی تا هیدرولوژیک) است. مدلهای کمی مانند معادلات دیفرانسیل (dδ/dt = v_creep + Σ Δδ_rupture * exp(-t/τ_res) و شبیهسازیهای عددی، برپایۀ دادههای سنجش از دور (InSAR، GPS) از زونهای تکتونیکی فعال و پژوهشهای ژئوانفورماتیک و تحلیلهای مکانی فضایی بههمراه تحلیل آماری (همبستگی 85/0 r =، 01/0p<) برای ارزیابی تعدیل کرنش اعتبارسنجی شدهاند. نتایج: یافتهها طیفی دوگانه را نشان میدهند: گسیختگی بهعنوان رویدادهای پرانرژی (مانند لغزش گسل و زلزلههای القایی) با مدلهای سنتی همراستاست، درحالی که وقفهگسیختگی، گسستهای تدریجی (مانند خزش و فرونشست) را با ابزارهای پیشرفته آشکار میکند. این تعامل، گونهشناسیها را پالایش میکند و پیشبینی مخاطرات را ۲0 تا 30 درصد بهبود میبخشد و بر تعدیل کرنش و حلقههای بازخورد اکولوژیک- هیدرولوژیک تأکید دارد. نتیجه و نوآوری: وقفهگسیختگی مکمل گسیختگی است که پارادایم مکانیکی سنتی را به چالش میکشد و لنزی کلنگر برای پویایی سطح ارائه میدهد؛ این مفهوم، با تلفیق فلسفۀ تابآور و مدلهای محاسباتی نوین، اعتبارسنجی تجربی آینده را خواستار است و رویکردی میانرشتهای برای سازگاری با تغییرات فراهم میآورد که در ادبیات ژئومورفولوژی رویکردی جدید است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پویایی سطحی؛ تکامل ژئومورفولوژیک؛ رویکرد؛ گسست فرایندی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 152 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 205 |
||