ارائه الگوی پارادایمی مدیریت بهره برداری مشارکتی منابع آب سدها در مناطق روستایی (مورد مطالعه: حوضههای آبریز رودخانهای در محدوده شهرستان سنندج) | ||
| پژوهشهای جغرافیای انسانی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از 20 مرداد 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhgr.2026.407483.1008864 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدعلی بدری* 1؛ زانیار گفتاری2؛ سیدموسی حسینی3؛ محمدرضا رضوانی2؛ حسنعلی فرجی سبکبار2 | ||
| 1دانشگاه تهران | ||
| 2گروه آموزشی جغرافیای انسانی و برنامه ریزی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 3گروه آموزشی جغرافیای طبیعی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف ارائه الگوی پارادایمی برای مدیریت بهرهبرداری مشارکتی منابع آب سدها در مناطق روستایی شهرستان سنندج انجام شده است. با توجه به چالشهای ساختاری، نهادی و اجتماعی در بهرهبرداری از منابع آبی، این تحقیق به دنبال شناسایی مؤلفهها و روابط مؤثر در شکلگیری بهرهبرداری مشارکتی و پایدار از طریق دیدگاههای خبرگان ملی و محلی است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر نظریه دادهبنیاد نظاممند (اشتراوس و کوربین) بوده و دادهها از طریق ۱۲ مصاحبه نیمهساختاریافته با کارشناسان، مدیران، اساتید دانشگاه و بهرهبرداران محلی گردآوری شده است. پس از طی فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی، در مجموع ۱۱۵۶ کد باز، ۱۲۷ مفهوم و ۳۹ مقوله اصلی استخراج گردید. مقوله مرکزی پژوهش، "گذار از نظام مدیریت بهرهبرداری ناپایدار به مدیریت بهرهبرداری مشارکتی پایدار" شناسایی شد. در مدل پارادایمی نهایی، ۷ عامل علّی (از جمله تراژدی منابع مشترک، تمرکزگرایی، ناپایداری نهادی و اقتصادی)، ۷ عامل زمینهای (مانند حکمرانی محلی، تابآوری اجتماعی و پایداری زیستمحیطی)، ۷ عامل مداخلهگر (نظیر سرمایه اجتماعی، اعتمادسازی و تبادل دانش)، ۸ راهبرد (از جمله توانمندسازی شناختی، بازتوزیع اختیارات و یادگیری مستمر) و ۱۰ پیامد (نظیر عدالت اجتماعی، ارتقای کیفیت زندگی و نهادینهسازی مشارکت بهرهبرداران) شناسایی و در قالب الگویی یکپارچه تبیین شدند. نتایج تحقیق نشان داد که تحقق مدیریت بهرهبرداری مشارکتی پایدار مستلزم طراحی الگوی ساختارمند، گفتوگوی اجتماعی، اعتماد نهادی، و تقویت ظرفیتهای محلی است. در چنین الگویی، جوامع روستایی از نقش منفعل به کنشگران فعال تبدیل میشوند و این امر، زمینه پایداری زیستمحیطی، عدالت اجتماعی و رفاه عمومی را در حوضههای آبریز فراهم میسازد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| مدیریت مشارکتی؛ بهرهبرداری از سدها؛ نظریه دادهبنیاد؛ حکمرانی آب؛ مناطق روستایی؛ شهرستان سنندج | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 31 |
||