انفجار مادرشهر و توسعۀ گسیختۀ منطقۀ کلانشهری تهران در چارچوب نظریۀ زوال شهری | ||
| پژوهشهای جغرافیای برنامهریزی شهری | ||
| مقاله 2، دوره 6، شماره 3، پاییز 1397، صفحه 451-472 اصل مقاله (2 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی - بنیادی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jurbangeo.2018.251153.859 | ||
| نویسندگان | ||
| حمیدرضا تلخابی1؛ محمد سلیمانی* 2؛ احمد سعیدنیا3؛ احمد زنگانه4 | ||
| 1دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی تهران | ||
| 2دانشیار جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی تهران | ||
| 3استادیار شهرسازی، پردیس هنرهای زیبای دانشگاه تهران | ||
| 4استادیار جغرافیا و برنامهریزی شهری دانشگاه خوارزمی تهران | ||
| چکیده | ||
| شهرنشینی از نیمۀ دوم قرن بیستم با روند شتابانی ادامه یافته و مراحل مختلف «حومهنشینی» و «شهرگریزی» (ضد شهرنشینی یا زوال) نیز همزمان در بسیاری از کلانشهرها ظاهر شده است. در این پژوهش منطقۀ کلانشهری تهران به عنوان قلمرو پژوهش انتخاب شد و فرایند انفجار مادرشهر و پدیدارشدن زوال شهری در شهر تهران، گسیختگی شهری بهعنوان نمود فضایی و عینی توسعۀ پیرامونی طی سالهای 1355 تا 1395 مشخص شد. پژوهش حاضر در چارچوب راهبرد پسکاوی انجام شده است. همچنین این پژوهش به شیوۀ فراتحلیل و بر اساس دادههای ثانویۀ جمعیتی مرکز آمار ایران بهعنوان معیار اندازهگیری و اطلاعات اسناد و گزارشهای رسمی فرادست انجام شده و از سنتهای روش پژوهش کمی و کیفی استفاده کرده است. روش اندازهگیری گسیختگی شهری اغلب از طریق تبدیل دادهها، اطلاعات و عوامل کیفی به دادهها و شاخصهای کمی بوده است. بهمنظور تجزیه و تحلیل دادهها، از مدلهای توزیع جهتدار، همبستگی فضایی موران (جهانی و محلی) و آمارۀ عمومی G و برای اندازه گیری رشد گسیختۀ منطقۀ کلانشهری در دورههای مورد بحث از مدلهای آنتروپی شانون و هُلدِرن اندازهگیری استفاده شد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که از دهۀ 50 ه. ش «منطقۀ کلانشهری تهران» فرایند حومهنشینی به سبک مدرن را آغاز کرده و پس از دهۀ 70 ه.ش با فرایند شهرگریزی (زوال) مواجه بوده است. نمود فضایی این دو فرایند در قالب گسیختگی تجلی یافته است. نتایج مدلهای موران و آمارۀ عمومی G حاکی از شکلگیری چند الگوی خوشهای جمعیت خارج از کلانشهر تهران است. همچنین نتایج مدلهای آنتروپیشانون و هلدرن نشان میدهد که از دهۀ 70 ه. ش، توسعۀ عرصههای شهری در حلقۀ دوم (Suburban) و حلقۀ سوم (Exurban) رخ داده است. نتیجۀ این پژوهش حاکی از بروز پدیدۀ زوال شهری در منطقۀ کلانشهری تهران است که از فرایندهای شهرنشینی تجربهشده در کشورهای آمریکایی- اروپایی تبعیت میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انفجار مادرشهر؛ توسعۀ پراکنده؛ توسعۀ حومهای؛ منطقۀ کلانشهری تهران؛ نظریۀ زوال شهری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,408 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,801 |
||