سرّ اسرار کیمیای رازی: تأملی بر دو مفهوم بنیادین صبغ و اکسیر در سنّت صناعت | ||
| تاریخ علم | ||
| دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 27، اسفند 1398، صفحه 305-341 اصل مقاله (991.21 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2020.284428.371492 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا کوهکن1؛ محمد جوهرچی* 2 | ||
| 1عضو هیئت علمی موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران | ||
| 2پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشکده غربشناسی و علمپژوهی، گروه تاریخ علم | ||
| چکیده | ||
| کیمیا از عصر مدرن تا امروز، دانشی کهن یا میراثی شبهعلمی، سرشار از راز تلقی شده که ارجمندی آن عمدتاً در رویهها و دستورالعملهای بسترساز شیمی نوین است. تردید در اصالت آثار کیمیایی، کاستی و سستی در متنپژوهی، و غلبۀ پیشداوری در تاریخنگاری، کمتر مجالی برای جُستن اسرار کیمیا از درون آن فراهم کرده است. در این میان، رازی از چند جنبه بختیار و متمایز است: (1) بهمثابۀ طبیعیدانی متقدم و سرسلسلۀ مکتبی در کیمیای جهان اسلام شهرت دارد؛ (2) واقعیت حیات و اصالت برخی از آثار محوریاش در این باره مورد تردید نیست؛ (3) برداشت پژوهشگران از این آثار با تلقی امروزی از علم آزمایشگاهی و مبرّا از رازناکیِ شیمی، سازگار بوده، او را نیای شیمیدانان و متفاوت از عموم کیمیاگران دانستهاند. این جستار، با مروری مقدماتی بر مبانی نظری و سنت مفهومی کیمیا، بهویژه دو شاهراه و مقصود عملیاتی آن («صبغ» و «اکسیر»)، به روایت محمدِ زکریا و از درون همۀ آثار در دسترس کیمیایش، با تمرکز بر سرّ الاسرار، پیوند او با سنّت مفهومی را بررسی و تأیید کرده، تمایز و بداعتش را در سنت متنی و فنی انگاشته، پیشنهادهایی نیز ارائه میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| استحاله (اکسیر)؛ رنگنشانی (صبغ)؛ سرّ الاسرار؛ سنت مفهومی؛ کیمیا؛ محمد بن زکریا رازی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,860 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 3,871 |
||