درآمدی بر ایدۀ «عدالت اقتضایی» | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| دوره 20، شماره 3، پاییز 1402، صفحه 231-245 اصل مقاله (709.04 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2023.363091.1005978 | ||
| نویسندگان | ||
| حامد پوررستمی* 1؛ محمدجواد فلاح2 | ||
| 1گروه شیعهشناسی و معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2گروه اخلاق، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از مقولههای بنیادین در دین اسلام اصل عدالت است که رمز تراز و تعادل در عالم تکوین و تشریع قلمداد میشود. به باور دانشمندان این اصل نباید تحت عناوین دیگر مانند اصل مصلحت خدشهدار شود. در زمینۀ مصلحت نظریات و تعاریف مختلفی طرح شده است که غالب آنها بر لحاظ خیر و نفع کلی تمرکز یافته است. اما دربارۀ نوع ارتباط مصلحت با عدالت کمتر سخن به میان آمده است که در آنها نیز بحث عدول از عدالت در هنگامۀ مصلحت یا چربش مصلحت بر عدالت تحت عناوین ثانوی پررنگ شده است. اما در این مقاله حسب ترسیم و تقریری که از سازکار عدالت با مصلحت آمده است ایدۀ عدالت اقتضایی مطرح شده که در آن مصلحت از مقولۀ عدالت، البته از نوع عدالت اقتضایی، است و در آن نیاز نیست عدالت فدای مصلحت یا مصلحت فدای عدالت شود. در واقع، با توجه به اصل ربح معقول و روح معنایی مفهوم عدالت، احکام و دستورها، در صورت وحدتِ اصل موضوع، تابع شرایط موضوع است تا وضع حکم در موضع مقتضی آن صورت گیرد و مناسبترین اقدام حسب شرایط رقم خورد. در واقع امور ثانوی و حکم تابع آن در گسترۀ اصل عدالت اقتضایی و تناظر عدالت و مصلحت است. در این گفتمان، عبور از مصلحت نهتنها عادلانه نیست بلکه فرد یا امر را وارد مقولۀ ظلم خواهد کرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عدالت؛ عدالت اقتضایی؛ مصلحت؛ دین؛ ربح معقول | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 368 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 325 |
||