بازشناسایی نکتههای زیباییشناختی، سبکشناختی و نقد ادبی در جامعالصّنایع و الاوزان | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 13، شماره 4 - شماره پیاپی 36، زمستان 1403، صفحه 73-93 اصل مقاله (877.46 K) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2024.383931.2026 | ||
| نویسنده | ||
| مجاهد غلامی* | ||
| دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران. | ||
| چکیده | ||
| از برکات رواج و روایی زبان و ادبیات پارسی در شبه قارّۀ هندوستان، نوشته شدن کتابهای بسیاری به زبان پارسی در موضوعات گوناگون، توسّط اندیشمندان و نخبگان آن دیار بوده است. چنانکه برخی استادان و ادیبان شبه قارّه، کتابها و رسالههایی پر ارج و ارز به پارسی در بلاغت، شعرشناسی و نقد ادبی از خود به یادگار نهادهاند. جامع الصّنایع و الاوزان (778-770ﻫ.ق)، یکی از همین آثار است که توسّط سیف جام هروی و برای شاهزاده «فتح خان»، فرزند «فیروزشاه» از سلسلۀ تغلق شاهیان نوشته شده است. جامع الصّنایع، به مثابۀ کتابی در بلاغت و محاسن و معایب شعر دَری، با وجود تأثیرگیری از برخی آثار بلاغی پارسی و عربی نظیر حدایق السّحر، حقایق الحدایق، مفتاح العلوم و تلخیص المفتاح، نوگوییهای قابل توجّهی دارد که در جای خود بررسیده تواند شد. افزون بر این، کتاب دربردارندۀ اطّلاعات و نکاتِ ارزشمندی در شعرشناسی و نقد ادبی است و خبر از آن میدهد که نویسندۀ آن، همچنانکه نظم را بر نثر رجحان میدهد، شاعری را امری موهبتی میداند. او میان «شاعر» با «موزونطبع» و «خوبطبع» تفاوت میگذارد. طرفدار معنادار بودن شعر است، امّا جانب زیبایی و بِاندامی شعر را نیز فرو نمیگذارد. در پیروی شاعران همروزگار خود از استادان پیشین، نظراتی دارد که شایستۀ بازخوانی و بررسی است. تن دادن به «جواز» را در شعر خوش نمیدارد و شاخصهایی برای نقد شعر دارد. همچنین جامع الصّنایع، کهنسالترین نوشتۀ بلاغیای است که در آن برای معرّفی «طرز» و طرزشناسی شعر پارسی کوشش شده است. در این راستا، پس از بیان معیارها، طرزهای شعر پارسی به نُه طرز تقسیم شده و هرکدام به شاعری که در آن طرز سرآمد بوده، انتساب یافته است. نهایت آنکه از نظرسیف هروی، طرز امیرخسرو دهلوی (725-651 ﻫ.ق)، چه در نثر و چه در شعر، سرآمد همۀ طرزها است. این نظر در کنار دیگر نظرات ستایشآمیز هروی دربارۀ امیرخسرو، از جایگاه والای این شاعر در شبه قارّه خبر میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بلاغت؛ سبکشناسی؛ نقد ادبی؛ طرز؛ جامع الصّنایع و الاوزان؛ سیف جام هروی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 585 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 325 |
||