تحولات وقف در روستاهای ایران و سویههای اجتماعی آن (مطالعۀ وقف در نواحی روستایی شهرستان چناران خراسان رضوی) | ||
| توسعه محلی (روستائی-شهری) | ||
| مقاله 1، دوره 16، شماره 2 - شماره پیاپی 31، اسفند 1403، صفحه 265-286 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrd.2025.388546.668897 | ||
| نویسندگان | ||
| کبری صحراگرد1؛ یونس نوربخش* 2 | ||
| 1گروه توسعۀ اجتماعی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2گروه جامعه شناسی. دانشکده علوم اجتماعی. دانشگاه تهران. تهران. ایران. | ||
| چکیده | ||
| در طول تاریخ، وقف بهعنوان سنتی دینی در اغلب جوامع اسلامی آثار فقر و محرومیت را کاهش داده است. هدف پژوهش حاضر، بررسی تحولات وقف در نواحی روستایی شهرستان چناران و سویههای اجتماعی آن در دوران قبل و بعد از اصلاحات ارضی و پس از انقلاب اسلامی براساس 464 وقفنامۀ مربوطه است. این پژوهش توصیفی-تحلیلی است و از لحاظ روششناسی با توجه به نوع دادهها از روش تحلیل مضمونی بهره برده است. یافتهها نشان میدهد تغییر و تحولات وقف در «وسعت و تعداد موقوفات»، «نوع رقبات وقفی»، «نیات واقفان»، «جنسیت واقفان» و «طبقۀ اجتماعی» آنان بوده است. بیشتر نیات مربوط به امور دینی و مذهبی با اولویت «احداث مساجد و مراکز دینی»، «عزاداری اهلبیت (ع) و ترویج مراسم دینی و مذهبی»، «نشر و تبلیغ اسلام» و در مرتبۀ بعدی امور عامالمنفعه نظیر «توجه به نیازهای عمرانی روستا»، «امور بهداشتی و درمانی»، «احداث و آبادانی مراکز آموزشی»، «نیازهای ایتام و مستمندان روستا» مورد تأکید قرار گرفته است. در موقوفات پیش از اصلاحات ارضی بر «ماندگاری اموال»، «جلوگیری از غصب اموال» و «عقبیاندیشی» تأکید داشتهاند؛ درحالیکه در وقفنامههای پس از اصلاحات، «ماندگاری اموال» کمتر و بیشتر بر «جلوگیری از غصب اموال» و «محدودسازی تصرف در اموال» تأکید شده است. پس از انقلاب اسلامی، «تأسیس مساجد و مراکز دینی» و «ترویج مناسک دینی» چشمگیر است. نتایج نشان میدهد این دگرگونیها متأثر از تغییرات سیاسی-اجتماعی است. همچنین این پژوهش بر نقش پایدار موقوفات در شکلدهی به توسعۀ روستایی، اعمال مذهبی و رفاه جامعه در شهرستان چناران تأکید میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ابعاد اجتماعی وقف؛ تاریخ ایران؛ تحولات وقف؛ سنت دینی وقف؛ موقوفات روستایی چناران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,190 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 492 |
||