پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,200 |
| تعداد مقالات | 77,257 |
| تعداد مشاهده مقاله | 157,637,006 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 118,675,759 |
ریختشناسی ظروف سرامیکی فیلتردار ایران بر اساس نظریه ولادیمیر پراپ | ||
| نشریه هنرهای زیبا: هنرهای تجسمی | ||
| مقاله 8، دوره 30، شماره 3، مهر 1404، صفحه 113-125 اصل مقاله (2.42 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfava.2025.388598.667404 | ||
| نویسندگان | ||
| وجیهه آوای1؛ سید محمد میرشفیعی* 2؛ یداله حیدری باباکمال3 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد هنر اسلامی، گروه سفال و سرامیک، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. | ||
| 2استادیار گروه سفال و سرامیک، دانشکده هنرهای صناعی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. | ||
| 3استادیار گروه باستانشناسی، دانشکده حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| چکیده آثار سرامیکی فیلتردار ظروفی هستند که یک فیلتر مشبک در دهانه و یا گردن آنها تعبیه شده است. هدف از این پژوهش، بررسی سیر تغییرات تاریخی فرم این ظروف بر مبنای نظریه ولادیمیر پراپ و شناسایی منشأ ساخت، گونههای متنوع و کاربردهای آنها در ایران است. روش پژوهش حاضرتوصیفی-تحلیلی بوده و در جهت پاسخ دادن به این پرسشها صورت گرفته است که منشأ ظروف سرامیکی فیلتردار در ایران به چه زمانی برمیگردد؟ همچنین، گونههای رایج و کاربردهای ظروف سفالی فیلتردار در ایران کداماند؟ جمعآوری اطلاعات به روش کتابخانهای با بهرهگیری از مقالات، کتابهای معتبر و رجوع به آرشیو موزههای ملی و بینالمللی انجام شده است. نتایج بررسی 22 ظرف سرامیکی فیلتردار مربوط به ایران از هزاره دوم قبل از میلاد تا دوره صفوی، نشان میدهند که این ظروف شامل حداقل ۷ گونه مختلف از جمله ظروف لولهدار، ریتون، لیوان، پارچ، کوزه، بخوردان و آفتابه بودهاند. ظروف سرامیکی فیلتردار برای تصفیه مایعات و جلوگیری از ورود حشرات و جانورانی مانند عقرب و مار به داخل آب کاربرد داشته و به تنظیم جریان آب هنگام نوشیدن کمک میکردند. علاوه بر کاربردهای عملی، شواهد موجود مانند وجود کتیبههای متعدد از آیات قرآن امکان استفاده از آنها در مراسم آئینی را قوت میبخشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ظروف سرامیکی فیلتردار؛ سرامیک بدون لعاب؛ نظریه ریختشناسی پراپ؛ صنایع دستی ایرانی؛ هنر اسلامی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Morphology of Iranian Ceramic Filter Vessels Based on Vladimir Propp’s Theory | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Vajihe Avay1؛ Seyed Mohammad Mirshafiei2؛ Yadollah Heidari Baba Kamal3 | ||
| 1MSc. Student in Islamic Art, Department of Ceramics and Pottery, College of Craft Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Department of Ceramics and Pottery, College of Craft Arts, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. | ||
| 3Assistant Professor, Department of Archaeology, Faculty of Cultural Materials Conservation, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Ceramic filter vessels in Iran are typically unglazed containers featuring a mesh filter integrated into their necks or openings. These vessels typically date back to the late 2nd millennium BCE and were used throughout the Islamic period, particularly from the late 2nd century AH onward, coinciding with the expansion of the Abbasid Caliphate across Egypt, Iran, North Africa, and Anatolia. Their usage continued through the Seljuk, Ilkhanid, and Safavid periods. Although some studies have examined similar vessels in regions outside of Iran, the current research suggests that Iran is likely the point of origin for these artifacts. Given this significance, an independent and focused study of Iranian ceramic filter vessels is essential. Accordingly, the study addresses two key questions: (1) Based on existing evidence, to what period do the origins of ceramic filter vessels in Iran trace back? (2) What are the common types and applications of these vessels in the Iranian context? The aim of the present research is to investigate the historical development of the forms of ceramic filter vessels using Propp's morphological theory, while also identifying their functions, origins, and various typologies within Iran. Vladimir Propp’s morphological analysis theory emphasizes that studying the form and structure of artistic objects from each historical period plays a crucial role in understanding their developmental trajectories and ornamental evolution. The findings of this study identify at least seven distinct types of ceramic filter vessels in Iran, including those shaped like tubes, rhytons, glasses, pitchers, jars, incense burners, and ewers, with some examples dating back to pre-Islamic times. The bodies of these vessels are generally unglazed, although some examples feature glaze or molded decorations. These vessels were designed for filtering liquids, ritualistic use, and various practical daily applications. This study spans the late 2nd millennium BCE to the Safavid period, showing that such artifacts have been discovered in multiple regions of Iran, including Amlesh, Shush, and Kashan. After conducting a comprehensive review of library sources, reputable international museum websites, auction house databases, and in-person examinations of museum collections in Iran, the study analyzes 22 ceramic filter vessels attributed to Iran. Among them, five date to pre-Islamic periods (four from the late 2nd to early 1st millennium BCE and one possibly from the Parthian era), while 17 belong to the Islamic period. Of the Islamic examples, eight date to the 1st–4th centuries AH (early Islamic era), another eight to the 5th–7th centuries AH (Seljuk and Ilkhanid periods), and one to the 11th–12th centuries AH (Safavid period). Based on the archaeological evidence, it appears that these vessels originated in ancient Iran before their widespread production in other parts of the Islamic world. Ceramic filter vessels served not only to purify liquids but also to prevent insects and animals—such as scorpions and snakes—from contaminating stored water, thereby facilitating safer, healthier, and more regulated water consumption. In addition to their practical utility, some vessels bear Quranic inscriptions, supporting the logical argument that they were also used in ritual and ceremonial contexts. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Ceramic Filter Vessels, Unglazed Ceramics, Propp’s Morphology Theory, Iranian Handicrafts, Islamic Art | ||
| مراجع | ||
|
Artemis Fine Arts. (2024, August 9). Amlash Marlik blackware spouted strainer jug, TL’d. Invaluable. https://www.invaluable.com/auction-lot/amlash-marlik-blackware-spouted-strainer-jug-tld-139a-c-8e240c3857 Ashmolean Museum. (2013). Fragments of a filter jug with openwork decoration. https://jameelcentre.ashmolean.org/collection/921/object/22875
Barakat Gallery. (2025). Mavera al-Nahr or Khurasan Slip-Painted Ewer with Turquoise-Glazed Highlights, 8th Century CE - 10th Century CE. https://barakatgallery.eu/artworks/57035-mavera-al-nahr-or-khurasan-slip-painted-ewer-with-urquoise-glazed-8th-century-ce-10th-century/
Batariuc, P. V., & Dinu, N. (2009). Islamic water filter jug found in the Romstorfer collection in Suceava. Peuce, 7, 421-424. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=162159
Bonhams. (2018, October 23). A Kashan lustre pottery jug with filter. https://www.bonhams.com/auction/24624/lot/30/a-kashan-lustre-pottery-jug-with-filter-persia-12th-13th-century/ Brend, B. (2004). Islamic art [Honar-e Eslami]. (Mahnaz Shayestehfar, Trans.). Institute for Islamic Art Studies. (Original Work published 1991) (In Persian)
Chiswick Auctions. (2021, April 16). A Safavid turquoise monochrome pottery ewer and basin. https://www.chiswickauctions.co.uk/auction/lot/71-a-safavid-turquoise-monochrome-pottery-ewer-and-basin/?lot=143667&sd=1
Ellabban, E. A. (2022). A descriptive and analytical study for Fāṭimid jug filters collection in Ismailia museum. Journal of Association of Arab Universities for Tourism and Hospitality, 22(4), 1-10. https://dx.doi.org/10.21608/jaauth.2022.129417.1333
Fehervari, G. (2000). Ceramics of the Islamic world: In the Tareq Rajab museum. Tareq Rajab Museum. Findik, N. (2013). Sırsız seramiklerden bir grup: Süzgeçli testiler/süzgeçler. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, (30), 209-223. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunigsed/issue/2583/33245
Ghirshman, R., Halm, L., Pfister, R., Vallois, H. V., & Vaufrey, R. (1939). Fouilles de Sialk, près de Kashan, 1933, 1934, 1937 (2). FeniXX. https://ixtheo.de/Record/1076806511
Ghirshman, R. (1991). Iranian art: Parthian and Sasanian [Honar-e Iran dar Doran-e Parti va Sasani]. (Bahram Farahvashi, Trans.). Elmi va Farhangi. (Original Work published 1962) (In Persian)
Grube, E. (2005). Islamic pottery (Vol. 7) [Sefal-e Eslami (Jeld 7)]. (Farnaz Haeiri, Trans.). Karang. (Original Work published 1965) (In Persian)
Kambakhshfard, S. (2001). Pottery and ceramics in Islamic Iran from the beginning of the Neolithic period to the contemporary era. Qoqnoos. (In Persian)
Kayin, A., & Behzad Ismaeel, A. (2017). Fatimî dönemî figürlü seramik süzgeçlerinden örnekler. Journal of International Social Research, 10(52), 535-549. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1914
Khadish, P. (2012). Morphology of Iranian magical myths. Elmi va Farhangi. (In Persian)
Kiani, M. Y. (1978). Iranian pottery. Prime Minister’s Special Publications. (In Persian) Makaryk, I. R. (2005). Encyclopedia of contemporary literary theory [Daneshnameh-ye nazariyeha-ye adabi-ye moaser]. (Mehran Mohajer & Mohammad Nabavi, Trans.). Agah. (Original Work published 1993) (In Persian)
Moqtadaei, A. (2022). Pottery and ceramics in Iran. Sofalineh, 2(1), 202–225. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24763411.1401.1.2.11.0 (In Persian)
Musée du Louvre. (2013, November 21). vase ; filtre. https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010193456 Musée du Louvre. (2020, June 22). Petit fragment de filtre de gargoulette. https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010325411 Musée du Louvre. (2024, December 2). Gargoulette. https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010326660
Musée du Louvre. (2022, January 10). Filtre de gargoulette. https://collections.louvre.fr/ark:/53355/cl010326558
Olmer, P. (1932). Les filtres de gargoulettes. I’Institut Français D’archd́eologie Orientale.
Parsa, S. A., & Salavati, L. (2010). Morphology of Nasrallah Monshi's Kalila and Dimna tales. Boosta-e Adab, 2(4), 47–77. https://doi.org/10.22099/jba.2012.298 (In Persian)
Polat, T. (2021). Fatımi dönemi fustat testi süzgeçleri. Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, 1(2), 393-414. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bitigefd/issue/66842/1047584
Propp, V. (2007). Morphology of the folktale [Rikhtshenasiye ghesseha-ye pariyan]. (Fereydoun Badrei, Trans.). Toos. (Original Work published 1968)(In Persian)
St James’s Ancient Art. (2025). Western Asiatic Amlash Bull Vessel. https://www.ancient-art.co.uk/near-eastern/western-asiatic-bull-vessel/
Uçar, h., & Uçar, a. (2018). Tire kutu han kazısı, Beylikler ve Osmanlı dönemi seramikleri. Sanat Tarihi Dergisi, 27(1), 1-33. https://doi.org/10.29135/std.339743
Van den Brink, E. C. M., Chasan, R., & Rosenberg, D. (2021). Sifting through: The characteristics and significance of ceramic strainer-vessels in the Chalcolithic period of the southern Levant. Bulletin of the American Schools of Oriental Research, 386(1), 177-207. https://doi.org/10.1086/715578
Victoria and Albert Museum. (2025). Fragment. https://collections.vam.ac.uk/item/O338598/fragment-unknown Yavari, H. (2009). The manifestation of light in traditional Iranian arts. Soreh Mehr. (In Persian)
Zamani Saadabadi, M., Shamili, F., & Hormati, H. (2020). Morphology of Iranian glass ewers in the 5th and 6th centuries AH. Fine Arts Journal-Visual Arts, 25(4), 65–76. https://doi.org/10.22059/jfava.2019.281717.666228 (In Persian)
برند، باربارا (1383). هنر اسلامی. (مهناز شایستهفر، مترجم). مؤسسه مطالعات هنر اسلامی. (چاپ اثر اصلی 1991)
پارسا، سید احمد و صلواتی، لاله (1389). ریختشناسی حکایتهای کلیلهودمنه نصرالله منشی. بوستان ادب دانشگاه شیراز، 2 (4)، 47-77. https://doi.org/10.22099/jba.2012.298
پراپ، ولادیمیر (1386). ریختشناسی قصههای پریان. (فریدون بدرهای، مترجم). توس. (چاپ اثر اصلی 1968)
خدیش، پگاه (۱۳۹۱). ریختشناسی افسانههای جادویی ایران. علمی و فرهنگی.
ریمامکاریک، ایرنا (1384). دانشنامه نظریههای ادبی معاصر. (مهران مهاجر و محمد نبوی، مترجم). آگاه. (چاپ اثر اصلی 1993)
زمانی سعدآبادی، معصومه؛ شمیلی، فرنوش و حرمتی، حمیده (1399). ریختشناسی صراحیهای شیشهای ایران در سدههای 5 و 6 ه . ق. نشریه هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 25 (4)، 65-76. https://doi.org/10.22059/jfava.2019.281717.666228
کامبخش فرد، سیفالله (1380). سفال و سفالگری در ایران دوران اسلامی از ابتدای نوسنگی تا دوران معاصر. ققنوس.
کیانی، محمد یوسف (1357). سفال ایرانی. انتشارات مخصوص نخستوزیری.
گروبه، ارنست (1384). سفال اسلامی (جلد 7). (فرناز حائری، مترجم). کارنگ. (چاپ اثر اصلی 1965)
گیرشمن، رومن (1370). هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی. (بهرام فرهوشی، مترجم). علمی و فرهنگی. (چاپ اثر اصلی 1962)
مقتدایی، علیاصغر (1401). سفال و سفالگری در ایران. سفالینه، 2(1)، 202-225. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24763411.1401.1.2.11.0
یاوری، حسین (1388). تجلی نور در هنرهای سنتی ایران. سوره مهر. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 559 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 510 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب