ارائۀ الگویی برای توسعۀ روش‌شناختی مطالعات سواد اطلاعاتی | ||
| تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی | ||
| مقاله 4، دوره 58، شماره 3، پاییز 1403، صفحه 1-24 اصل مقاله (478.95 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlib.2025.382879.1755 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدجواد ترنگ1؛ مهدی شقاقی* 2؛ امیررضا اصنافی3 | ||
| 1کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 2نویسنده مسئول، استادیار، گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 3دانشیار، گروه آموزشی علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف:پژوهش حاضر بر آن است که چارچوب‌های روش‌شناختی به کار رفته مقالات حوزه سواد اطلاعاتی را مورد مطالعه قرار دهد و بر اساس همین چارچوبها، الگوی جدیدی را برای مطالعات سواد اطلاعاتی به منظور توسعۀ روش‌شناختی پیشنهاد نماید. روش: در پژوهش حاضر از چارچوب آمیخته برای دستیابی به نتایج استفاده شده است. جامعه پژوهش، همۀ مقالات فارسی و انگلیسی حوزه سواد اطلاعاتی طی سالهای 1992 تا 2023 شامل 682 مقاله بود که با روش نمونه‌گیری نظری، مقالاتی که دارای اصالت روش‌شناختی بودند انتخاب و باقی مقالات کنار گذاشته شد و در آخر 193 مقاله به عنوان حجم نمونه انتخاب گردید. ابتدا به روش مقولهبندی، پژوهشهای حوزه سواد اطلاعاتی در سه رویکرد کمی، کیفی و آمیخته تقسیم‌بندی شد. در ادامه به روش تحلیل مضامین، چارجوب روش‌شناختی مقالات منتخب مشخص گردید و مضامین و ایده‌های روش‌شناختی متمایز آنها استخراج شد و با بهره‌گیری از اندیشه‌های روی باسکار و روش طبقهبندی مفاهیم، الگویی برای توسعۀ روش‌شناختی مطالعات این حوزه ارائه گردید. یافته‌ها: چارچوب‌های روش‌شناختی در سه دستۀ شناخت تجربی، شناخت رویهای و شناخت استفهامی جای گرفتند. شناخت تجربی، سطح ارائه روش‌شناسی‌های نازل، و عموماً شامل روش‌هایی است که با آنها می‌توان به درکی کلی از مسئله رسید و روشهای پیمایشی، تجربی، دلفی و امثال آن در این سطحاند. شناخت رویهای، سطح میانی پژوهشهای سواد اطلاعاتی است و بیشتر به دنبال بررسی رویه‌هاست. این سطح بالاتر از شناخت تجربی است و درکی از مراحل دستیابی به سواد بهدست میدهد. شناخت استفهامی، سطح عالی پژوهشهای سواد اطلاعاتی است که در آن تضادها، درگیریها، زدوخوردها، و دیالکتیک کنشگران برای کسب اطلاعات، و ساختارهای محدودکننده بررسی میشود. نتیجهگیری: پژوهش در حوزۀ سواد اطلاعاتی، با توجه به روشهای بهکاررفته تاکنون، و با توجه به الگوی باسکار، بهتر است با مطالعۀ تجربی آغاز شود، با مطالعات رویهای دنبال گردد و به مطالعۀ استفهامی خاتمه یابد. تکبعدی بودن پژوهشهای این حوزه و طی نشدن این روال، موجب گسستگی نتایج و غنا نیافتن دادهها در طول فرایند میشود و اثربخشی نتایج را کاهش میدهد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| روش شناسی پژوهش؛ سواد اطلاعاتی؛ الگوی مفهومی؛ شناخت تجربی؛ شناخت رویهای | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 618 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 445 |
||