موضع جاحظ نسبت به امام علی(ع) | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 57، شماره 2، بهمن 1403، صفحه 281-306 اصل مقاله (599.23 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.373657.654471 | ||
| نویسندگان | ||
| هما محب علیان1؛ شهربانو دلبری* 2؛ اردشیر اسدبیگی3؛ مصطفی گوهری فخر آباد4 | ||
| 1دانشجوی دکتری گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران | ||
| 2دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران، | ||
| 3دانشیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران | ||
| 4استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران، | ||
| چکیده | ||
| پرداختن به آثار اهل سنت و تلاش برای ترسیم سیمای امام علی (ع) در آثارشان میتواند ما را بهنگاه نخبگان آنها نسبت بهحضرت علی (ع) رهنمون شود. یکی از کسانی که دیدگاههای ضد و نقیضی از او دربارة امیرمؤمنان (ع) نقل شده، جاحظ معتزلی است که فعالیتهای علمیاش در بصره و بغداد بسیار پردامنه بود. با وجود این، تاکنون موضع او نسبت به امیرمؤمنان (ع) با وجود غنای آثارش کمتر محل توجه پژوهشگران بوده است. این پژوهش در پی آن است با بررسی آثار جاحظ، که حاوی اطلاعاتی از امیرالمؤمنین (ع) است، موضع وی را نسبت به امام اول شیعیان بازگو کند. نویسندگان قدیم و جدید از تناقض موجود میان طرفداری جاحظ از امام علی (ع) و در عین حال دشمنی او با امام سخن گفته، علت آن را فرصتطلبی جاحظ دانستهاند. مسئلة پژوهش حاضر این است که با فرض وجود مواضع متناقض از سوی جاحظ دربارة امیرالمؤمنین (ع)، علت آن چیست؟ یافتههای پژوهش حاضر نشان داده است که برخلاف تصور، نویسندگان این پژوهش معتقدند جاحظ، ادیبی فرقهنگارِ بیطرف است که برخلاف سایر کتب ملل و نحل توانسته است دیدگاههای فرق مختلف را نسبت به امام علی (ع) بیکم و کاست بازتاب دهد. از همینرو، گاه در قامت یک مدافع امام ظاهر شود و باتوجه بهتواناییهای زبانی و علمی خود که محصول پیوند با فرقة معتزله بوده است بهنیکی از امام دفاع کند و انتقادهای گزندهای را نسبت بهمخالفان امام ابراز کند و از سوی دیگر در العثمانیه، بهویژه انتقادهای دشمنان امام را نسبت به ایشان منعکس کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امام علی(ع)؛ جاحظ؛ کتب ملل و نحل؛ معاویه؛ ناصبیان | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 768 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 350 |
||