تجارب ترک دستهجمعی روستا در ایران؛ با تأکید بر دورۀ قاجار | ||
| مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران | ||
| مقاله 3، دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 55، بهار 1404، صفحه 219-237 اصل مقاله (1.28 M) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jisr.2025.386889.1567 | ||
| نویسندگان | ||
| موسی عنبری* 1؛ حسنا اسماعیل بیگی2 | ||
| 1گروه مطالعات توسعه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2گروه توسعه اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| مقالۀ حاضر تجربۀ «ترک دستهجمعی روستا» در ایران دورۀ قاجار را به روایت اسناد و مدارک تاریخی تشریح میکند. روستاییان در ایران در طول تاریخ، همواره در معرض تهدیدهای مختلف طبیعی و انسانی بودهاند که بسته به اقتضائات و شرایط و زمینههای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی، راهحلهایی برای مواجهه با آنها برگزیدهاند. یکی از پدیدههای گزارششده در روستاها که بهویژه سیاحان اروپایی بهکرات از آن سخن گفتهاند، ترک دستهجمعی روستا بوده که درنهایت، به تخریب و ویرانهشدن روستاها انجامیده است. در این مقاله، زمینههای زیستمحیطی، فرهنگی و سیاسی و عوامل اثرگذار بر این موضوع بررسی میشود. تحقیق با استفاده از منابع کتابخانهای بهویژه سفرنامههای سیاحان اروپایی در دورۀ قاجار، به روش اسنادی-تاریخی انجام شده است. اسناد و مطالعات تاریخی نشان میدهد شیوههای واکنش جامعۀ روستایی ایران در مواجهه با زیادهخواهیها و تعدیهای تاریخی دستگاه حاکم (مانند خراجها، مالیاتها، سوروساتها و پیشکشها)، از پنهانکاری و چانهزنی تا فرار و حتی ترک دستهجمعی روستا، در نوسان بوده است. در کنار عوامل و مخاطرات طبیعی و برخی عوامل انسانساز، اقدامات و اجحافهای صورتگرفته از سوی حکومتها موجب مهاجرت و فرار دستهجمعی روستاییان از آبادی خود شده یا آنها را به زندگی مبتنی بر کوچ وادار کرده است. سهولت دسترسی به آبادی جدید و آشنایی و انس با فرهنگ چادرنشینی، دشواری این مهاجرتها را برای آنان قابلتحمل میکرده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| استثمار دولتی؛ ترک روستا؛ خراج و مالیات؛ دورۀ قاجار؛ مهاجرت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 956 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 348 |
||