تحلیل تطبیقی ظرفیتهای فلسفة دین در بستر علم کلام اسلامی با تأکید بر مکاتب امامیه و ماتریدیه | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| دوره 22، شماره 3، پاییز 1404، صفحه 189-202 اصل مقاله (1.07 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2025.393889.1006119 | ||
| نویسنده | ||
| حمید فلاحتی* | ||
| گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی ساختار عقلانیت دینی در دو مکتب کلامی امامیه و ماتریدیه به بررسی لایههای عقلگرایی، روششناسی معرفت دینی، و نسبت عقل و وحی در این دو سنت پرداخته است. مسئلة اصلی مقاله آن است که هر یک از این مکاتب تا چه اندازه قابلیت نظریهپردازی و بازسازی فلسفة دین اسلامی را در درون سنت خود دارا هستند. پژوهش با روش توصیفیـ تحلیلی و با استفاده از منابع اصلی کلامی، آثار متفکران برجستة هر مکتب، و مطالعات معاصر سامان یافته است. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که عقلانیت امامیه با عبور از عقل استنباطی به عقل فلسفی و سپس عقل معناشناختی الگویی چندلایه و نظاممند از عقل دینی ارائه میدهد که توان تحلیل، بازسازی مفهومی، و نظریهپردازی در فلسفة دین را داراست. در مقابل، عقلانیت در مکتب ماتریدیه عمدتاً بر مبنای عقل فطری و اثباتی استوار است و در حوزة تحلیل مفاهیم و تفسیر فلسفی از آموزههای دینی رویکردی محافظهکارانه و دفاعی اتخاذ میکند. دستاورد نظری پژوهش طراحی دو مدل مفهومی برای تحلیل عقلانیت دینی در هر مکتب و ارائة جدول تطبیقی نهایی است که نشان میدهد عقلانیت امامیه، بهویژه در مواجهه با چالشهای فلسفة دین معاصر، از قابلیت بیشتری برای نظامسازی مفهومی برخوردار است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روششناسی معرفت دینی؛ عقلانیت دینی؛ فلسفة دین اسلامی؛ مکتب کلامی امامیه؛ مکتب کلامی ماتریدیه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 483 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 239 |
||