پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,171 |
| تعداد مقالات | 77,072 |
| تعداد مشاهده مقاله | 156,032,320 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 117,563,808 |
بررسی و تحلیل فرشهای شمایلنگارانۀ اعتقادی دراویش گنابادی در دوره قاجار | ||
| مجله ادیان و عرفان | ||
| دوره 58، شماره 1، شهریور 1404، صفحه 199-224 اصل مقاله (1.11 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jrm.2025.398372.630634 | ||
| نویسندگان | ||
| احد روان جو* 1؛ غزل احیایی2 | ||
| 1استادیار، گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر شوشتر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران | ||
| 2دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه پژوهش هنر، دانشکدۀ هنر شوشتر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. | ||
| چکیده | ||
| دراویش گنابادی، یکی از شاخههای برجسته تصوف در ایران و پیرو طریقت نعمتاللهیاند که در دوران صفویه و قاجار به اوج شکوفایی در تعالیم و اعتقادات خود رسیدند و نقشی بسزا در ترویج زهد و معنویت در جامعه داشتند. در فرشبافی ایران که یکی از برجستهترین هنرهای دستی جهان بوده، در قرن ۱۱ خورشیدی، تصویرگری فرش با مضامین مذهبی و عرفانی رونق گرفت. در دوره قاجار، شمایلنگاری دراویش بهویژه در کرمان، گناباد و کاشان برجسته شد. این آثار مفاهیمی مرتبط با تصوف و زهد را بازتاب داده و به لحاظ هنری از سنت ایرانی و هنر مدرن اروپایی در ترکیببندی، پرسپکتیو و تکنیکهای بصری نیز بهره گرفتهاند. پرسش اصلی مقاله، این است که چگونه شمایلنگاری دراویش گنابادی در دوره قاجار توانسته بهعنوان یک ابزار هنری-اعتقادی در فرشها تجلی یابد و دارای چه مفاهیم، نمادها و عناصربصری بودهاست؟ هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل فرشهای شمایلنگارانه اعتقادی دراویش گنابادی در دوره قاجار است. این مطالعه به تحلیل نقشمایهها و مفاهیم نمادین در این فرشها و تأثیرات اجتماعی، فرهنگی و مذهبی آنها میپردازد. روش پژوهش مقاله کیفی، با بیان توصیفیتحلیلی بوده و دادهها به شیوه مطالعات کتابخانهای و بررسی مقالات معتبر علمی گردآوری شدهاند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که این نقوش علاوه بر انعکاس باورهای عرفانی، نقشی کلیدی در حفظ و انتقال مفاهیم عرفانی با بهرهگیری از عناصر هنر ایرانی داشته و از هنر اروپایی در زمینه کاربست بصری آثار نیز الهام گرفتهاند. این فرشها توانستهاند بهعنوان ابزاری برای انتقال پیامهای معنوی و مفاهیم فرهنگی عمل کنند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دراویش گنابادی؛ دوره قاجار؛ شمایلنگاری بر فرش؛ فرشهای شمایلنگارانۀ اعتقادی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis and Study of Iconographic Devotional Carpets of Guābādi Dervishes in the Qajar Period | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Ahad Ravanjoo1؛ ghazal Ehyaei2 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Graphic Arts, Shushtar Art College, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran. | ||
| 2MA Student, Department of Art Research, Shushtar Art College, Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The Dervishes, a prominent branch of Sufism in Iran and followers of the Ni'matullahi order, played a significant role in promoting asceticism and spirituality in society. In Iranian carpet weaving in the 11th century AH, carpet imagery with religious and mystical themes became prominent, especially in Kerman, Gonabad, and Kashan. These works reflected concepts related to Sufism and asceticism, and artistically, they also drew upon Iranian tradition and modern European art in terms of composition, perspective, and visual techniques. The main question of the article is: How did the iconography of the Guābādi Dervishes in the Qajar period manifest as an artistic-religious tool in carpets, and what concepts, symbols, and visual elements did it possess? The aim is to examine and analyse the religious iconographic carpets of the Guābādi Dervishes in the Qajar period. The research employed a qualitative, descriptive-analytical approach, collecting data through library studies and a review of reputable scientific articles. The findings indicate that these motifs, in addition to reflecting mystical beliefs, played a key role in preserving and transmitting mystical concepts, utilizing elements of Iranian art, and were also inspired by European art in the application of visual effects. These carpets have served as a means of conveying spiritual messages and cultural concepts | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| : Gonabadi Dervishes, Qajar period, carpet iconography, religious iconographic carpets | ||
| مراجع | ||
|
آهنی، الهه، یعقوبزاده، آزاده، و وندشعاری، علی. (۱۳۹۵). مطالعه قالیهای درویشی دوره قاجار با تأکید بر قالیهای نورعلیشاهی. فصلنامه علمی ـ ترویجی پژوهش هنر، ۶ (۱۲)، ۱۲۸-۱۱۹.
ادورادوویچ برتلس، یوگینی. (۱۳۸۷). تصوف و ادبیات تصوف (ترجمۀ سیروس ایزدی). تهران: انتشارات امیرکبیر.
اعتضادی، لادن. (۱۳۸۹). هنر و زیبایی در عرفان ایران. تهران: نشر حقیقت.
الهی، پازوکی، عبدالکریمی، بیژن؛ عبدی، ناهید. (۱۴۰۱). رمز و نشانه در کلاهها و سرپوشهای صوفیان ایران. مطالعات عرفانی (مجله علمی دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی دانشگاه کاشان)، ۳۵، ۵-۳۴.
بهارلو، علیرضا. (۱۴۰۳). شمایلنگاری مذهبی در هنر قاجار. تهران: مؤسسه تألیف و نشر آثار هنری.
تناولی، پرویز. (۱۳۶۸). قالیچههای تصویری ایران. تهران: انتشارات سروش.
حسنبیگی، علی. (۱۳۸۹). گنابادیه: عقاید و تاریخ. قم: انتشارات سبطالنبی.
خواجهاحمدعطاری، آشوری، اربابی و کشاورزآفشار، مهدی. (۱۳۹۶). تأثیر جایگاه غرب بر قالیهای دورة قاجار. مجله گلجام، ۳۱ (۴)، ۵-۲۰.
رستمی فرهی، نسرین. (۱۴۰۱). تحلیل رابطة معنایی عناصر گل و مرغ در نگارگری دورة قاجار با عرفان مولانا. مجله پژوهشهای ادب عرفانی، ۱۶ (۱)، ۴۵-۶۷.
زرینکوب، عبدالحسین. (۱۳۵۷). جستجو در تصوف ایران. تهران: انتشارات امیرکبیر.
سلطانیگنابادی، میرزا محمدباقر. (۱۳۷۹). رهبران طریقت و عرفان. تهران: انتشارات حقیقت.
شایستهفر، مهناز (1384) کاربرد مفاهیم مذهبی در خط نگارههای قالیهای صفوی، نشریه پژوهش هنر اسلامی، ۱۳۸۴، شماره ۳
شایسته فر، مهناز و طیبه صباغ پورآرانی (1390) بررسی قالیهای تصویری دوره قاجار (موجود در موزه فرش ایران) ، نشریه باغ نظر، سال هشتم پاییز ۱۳۹۰، شماره ۱۸، صفحات 63-74
آهنی، لاله؛ یعقوبزاده، آزاده و وندشعاری، علی (1395) مطالعه قالیهای درویشی دوره قاجار با تأکید بر قالیهای نورعلیشاهی، دوفصلنامه علمی-ترویجی پژوهش هنر، سال ششم، شماره دوازدهم، پاییز و زمستان 1395، صفحات 119-129
صالحی بروجنی، نیره. (۱۳۹۰). بررسی تاریخی هویت فرهنگی سلسله دراویش نعمتالهی گنابادی (پایاننامه کارشناسیارشد). دانشگاه الزهرا (س)، تهران.
عمید، حسن. (۱۳۶۳). فرهنگ فارسی عمید. تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر.
کاظمی حسینی، نواب، سیدمحمدحسین. (۱۴۰۰). واکاوی مسأله شمایلنگاری در هنر اسلامی در چیستی شمایلنگاری مکتوب. مجله مبانی نظری هنرهای تجسمی، ۶ (۱۱)، ۶۰-۷۵.
کیانی، محسن. (۱۳۶۹). تاریخ خانقاه در ایران. تهران: انتشارات طهوری.
گرابار، آ. (۱۳۷۸). تأملی در هنر قاجاری و اهمیت آن (و. کاووسی، مترجم). گلستان هنر، ۴ (۴)، ۹۵-۹۸.
نیکوبخت، قاسمزاده، سیدعلی. (۱۳۸۷). سمبولیسم نور و رنگ در عرفان ایرانی-اسلامی. نشریه مطالعات عرفانی، ۳۵ (۸)، ۱۸۵-۲۱۵. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 495 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 214 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب