پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,144 |
| تعداد مقالات | 76,885 |
| تعداد مشاهده مقاله | 154,865,818 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 116,845,773 |
از رؤیای برابری تا بازتولید خشونت: تحلیلی جامعهشناختی بر رمان یادداشتهای یک دیکتاتور | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 38، شهریور 1404، صفحه 95-121 اصل مقاله (1.37 M) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2025.399312.2070 | ||
| نویسندگان | ||
| حسام خالویی* 1؛ محمدصادق بصیری2؛ نجمه حسینی سروری2 | ||
| 1دانشگاه شهید باهنر کرمان | ||
| 2عضو هیئت علمی بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با رویکردی نقادانه و جامعهشناختی، به بررسی عمیق رمان یادداشتهای یک دیکتاتور نوشتۀ هدایتالله حکیمالهی میپردازد و سیر پیچیدۀ دگرگونی شخصیت اصلی را از یک شهروند فرودست و بهظاهر عدالتخواه، به دیکتاتوری ایدئولوژیک و تمامیتخواه تحلیل میکند. پژوهش حاضر در پی آن است تا نشان دهد که چگونه بسترهای اجتماعی، روانی و طبقاتی، هموارکنندۀ این مسیر تراژیکند و چهگونه نیروهای پنهان قدرت و ایدئولوژی، کنشگر اجتماعی را که در آغاز داعیۀ رهایی و عدالت دارد، به بازتولیدکنندۀ همان خشونتی بدل میسازند که در آغاز بر ضد آن قد علم کرده بود. این واکاوی با تکیه بر چارچوب نظری چندلایهای صورت گرفته است: نخست، مبانی مارکسیسم انتقادی با تأکید بر مفاهیم تضاد طبقاتی و بیگانگی، به روشنساختن زمینههای اقتصادی و اجتماعی سقوط شخصیت اصلی کمک میکند؛ دوم، جامعهشناسی ادبیات، بر پایه آراء لوسین گلدمن و گئورگ لوکاچ، متن رمان را بهمثابۀ بازتاب و بازنمایی ساختارهای مادی و طبقاتی جامعه مینگرد؛ و سوم، مفاهیم قدرت در اندیشه میشل فوکو امکان آن را فراهم میسازد تا فرآیندهای ظریف و میکروسکوپیک اعمال سلطه و تولید حقیقت ایدئولوژیک در روایت رمان شناسایی شوند. یافتههای پژوهش نشان میدهد که گفتمان سوسیالیستی حاکم بر رمان، در غیاب نهادهای ناظر و سازوکارهای مشارکتی، بهتدریج از معنای رهاییبخش خود تهی میشود و در پیوند با ساختارهای بیمار قدرت، به ابزاری برای توجیه خشونت، سرکوب و بازتولید نابرابری بدل میگردد. شخصیت اصلی، که در آغاز نماد شور عدالتخواهی و آرمان برابری است، در مسیر تحول خویش از خلال مکانیسمهای ایدئولوژیک ـ آنگونه که لویی آلتوسر تشریح کرده است ـ گرفتار بازتولید ناآگاهی اجتماعی و ذهنی میشود؛ بهگونهای که سرانجام خود را نه در جایگاه رهاییبخش، بلکه در هیئت بازوی سلطۀ طبقۀ حاکم بازمییابد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| دگردیسی شخصیت؛ خشونت ایدئولوژیک؛ توتالیتاریسم؛ تحلیل گفتمان انتقادی؛ جامعهشناسی ادبیات؛ تضاد طبقاتی. قدرت | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| From the Dream of Equality to the Reproduction of Violence: A Sociological Analysis of the Novel Notes of a Dictatorof a Dictator | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hesam Khaloei1؛ MohammadSadegh Basiri2؛ Najmeh Hosseini Sarvari2 | ||
| 1Department of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran | ||
| 2Full Professor Department of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| With a critical and sociological approach, this article offers an in-depth examination of Notes of a Dictator, a novel by Hedayatollah Hakim-Elahi. It analyzes the intricate trajectory of the protagonist’s transformation—from a marginalized citizen who appears to champion justice, into an ideological and totalitarian dictator. The study seeks to reveal how social, psychological, and class-based contexts pave the way for this tragic metamorphosis, and how hidden forces of power and ideology gradually turn a social actor—initially committed to liberation and justice—into a reproducer of the very violence he once sought to resist. This analysis rests on a multilayered theoretical framework. First, the principles of Critical Marxism, with emphasis on class conflict and alienation, illuminate the economic and social foundations of the protagonist’s downfall. Second, the sociology of literature—drawing on the insights of Lucien Goldmann and Georg Lukács—interprets the novel as a reflection and representation of the material and class structures of society. Third, Michel Foucault’s concepts of power provide the tools to identify the subtle, microscopic mechanisms of domination and the production of ideological “truth” within the narrative. The findings demonstrate that the novel’s dominant socialist discourse, in the absence of regulatory institutions and participatory mechanisms, gradually loses its emancipatory meaning. In its entanglement with pathological structures of power, it becomes an instrument for legitimizing violence, suppression, and the reproduction of inequality. The protagonist—initially a symbol of the fervor for justice and the ideal of equality—through the workings of ideological mechanisms, as theorized by Louis Althusser, becomes ensnared in reproducing social and mental misrecognition. Ultimately, he emerges not as a liberator, but as an instrument of the ruling class’s domination. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Character transformation, Ideological violence, Totalitarianism, Critical discourse analysis.Sociology of literature, Class conflict, Power | ||
| مراجع | ||
|
آبوت، پاملا و والاس، کلر. (1393). جامعهشناسی زنان. ترجمۀ منیژه نجمعراقی. تهران: نشر نی.
آرنت، هانا. (1402). آیشمن در اورشلیم. ترجمۀ مهدی افشینفر. تهران: نشر سمیر.
آلتوسر، لوئی. (1378). ایدئولوژی و دستگاههای ایدئولوژیک دولت. ترجمۀ حسین معصومی همدانی. تهران: نشر طرح نو.
آلتوسر، لوئی. (1396). علم و ایدئولوژی. ترجمۀ مجید مددی. تهران: انتشارات نیلوفر.
ـــــــــــ. (1400). دربارۀ بازتولید. ترجمۀ هومن حسینزاده. تهرات: نشر دمان.
اسمارت، بری. (1385). میشل فوکو. ترجمۀ لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان. چاپ اول. تهران: نشر اختران.
ایگلتون، تری. (1383). مارکسیسم و نقد ادبی. ترجمۀ اکبر معصومبیگی. چاپ اول. تهران: نشر دیگر.
ـــــــــــ. (1391). پرسشهایی از مارکس. ترجمۀ رحمان بوذری و صالح نجفی. تهران: نشر مینوی خرد.
احمدی، محمدعلی. (1396). گفتمان چپ در ایران (دورۀ قاجار و پهلوی اوّل). چاپ اوّل. تهران: نشر ققنوس.
پوینده، محمّدجعفر. (1403). درآمدی بر جامعه شناسی ادبیات. تهران: انتشارات نقش جهان.
تمیمی آمدی، عبدالواحد. (1410). غرر الحکم و درر الکلم. تصحیح سید مهدی رجائی. چاپ دوم. قم: دار الکتاب الاسلامی.
حکیمالهی، هدایتاللّه. (1336). یادداشتهای یک دیکتاتور. تهران: نشر امیرکبیر.
دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل. (1378). میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمونوتیک. ترجمۀ حسین بشیریه. تهران: نشر نی.
روسدولسکی، رومن. (1389). «سرمایه» مارکس چگونه شکل گرفت. ترجمۀ سیمین موحد. چاپ اول. تهران: نشر قطره.
فوکو، میشل. (1384). تاریخ جنسیت: اراده به دانستن. ترجمۀ نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نشر نی.
گرامشی، آنتونیو. (1403). دفترهای زندان. ترجمۀ حسن مرتضوی. تهران: نشر چشمه.
لوکاچ، گئورک. (1395). پژوهشی در رئالیسم اروپایی. ترجمۀ اکبر افسری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
لیسی واسطی، علی. (1376). عیون الحکم والمواعظ. چاپ اول. قم: دارالحدیث.
مارکس، کارل و انگلس، فردریش. (1385). مانیفست حزب کمونیست. ترجمۀ محمد پورهرمزان. چاپ دوم. آلمان: انتشارات حزب تودۀ ایران.
مارکس، کارل. (1402). هیجدهم برومر لویی بناپارت. ترجمۀ باقر پرهام. تهران: نشر نگاه. (الف)
ـــــــــــ. (1402). دستنوشتههای اقتصادی و فلسفی ۱۸۴۴. ترجمۀ حسن مرتضوی. تهران: نشر آشیان. (ب)
مصری، مهران و فرجوند، اسفندیار. (1400). «فساد مشروع؛ چرایی فسادخیز بودن نظامهای سیاسی». مدیریت دولتی. 13 (1). صص 181-155.
میرعابدینی، حسن. (1380). صد سال داستاننویسی ایران. ویراست دوم. چاپ دوم. تهران: نشر چشمه.
نذریدوست، مسعود و رشیدپور، سمیرا. (1395). «مارکیدوساد، زخمی بر چهرۀ روشنگری». پژوهش ادبیات معاصر جهان. 21 (1). بهار و تابستان. صص 175-192.
هنرمند، سعید. (1393). درآمدی بر فوکو: دربارۀ قدرت، گفتمان، آگاهی، تاریخ و فضا. چاپ اول. تهران: نشر جوان.
References Abbot, P., & Wallace, C. (2014). Sociology of women (M. Najm-Araghi, Trans.). Tehran: Nashr-e Ney. (In Persian) Ahmadi, M. A. (2017). Leftist discourse in Iran (Qajar and early Pahlavi periods). First edition. Tehran: Ghoghnoos Publishing. (In Persian) Althusser, L. (1999). Ideology and ideological state apparatuses (H. Masoumi-Hamedani, Trans.). Tehran: Tarh-e No. (In Persian) Althusser, L. (2017). Science and ideology (M. Madadi, Trans.). Tehran: Niloufar Publishing. (In Persian) ________. (2021). On reproduction (H. Hosseinzadeh, Trans.). Tehran: Daman Publishing. (In Persian) Arendt, H. (2023). Eichmann in Jerusalem (M. Afshinfar, Trans.). Tehran: Samir Publishing. (In Persian) Dreyfus, H., & Rabinow, P. (1999). Michel Foucault: Beyond structuralism and hermeneutics (H. Bashiriyeh, Trans.). Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Eagleton, T. (2004). Marxism and literary criticism (A. Masoum-Beigi, Trans.). First edition. Tehran: Digar. (In Persian) ________. (2012). Questions from Marx (R. Bouzari & S. Najafi, Trans.). Tehran: Minouye Kherad. (In Persian) Foucault, M. (2005). The history of sexuality: The will to know (N. Sarkhosh & A. Jahandideh, Trans.). Tehran: Ney Publishing. (In Persian) Gramsci, A. (2024). Prison notebooks (H. Mortazavi, Trans.). Tehran: Cheshmeh Publishing. (In Persian) Hakim-Elahi, H. (1957). Notes of a dictator. Tehran: Amir Kabir Publishing. (In Persian) Honarmand, S. (2014). Introduction to Foucault: On power, discourse, consciousness, history, and space. First edition. Tehran: Javan Publishing. (In Persian) Lisi Wasiti, Ali. (1997). Uyūn al-Hikam wa al-Mawāʿiẓ. First edition. Qom: Dar al-Hadith. (In Persian) Lukács, G. (2016). A study on European realism (A. Afsari, Trans.). Tehran: Elmi va Farhangi Publishing. (In Persian) Marx, K., & Engels, F. (2006). The communist manifesto (M. Pourhermazan, Trans.; 2nd ed.). Germany: Iranian Tudeh Party Publications. (In Persian) ________. (2023a). The eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte (B. Parham, Trans.). Tehran: Negah Publishing. (In Persian) ________. (2023b). Economic and philosophical manuscripts of 1844 (H. Mortazavi, Trans.). Tehran: Ashiyan Publishing. (In Persian) Mesri, M., & Farjvand, E. (2021). Legitimate corruption: Why political systems are prone to corruption. Public Administration, 13(1), 155–181. (In Persian) Mir-Abedini, H. (2001). One hundred years of Iranian fiction (2nd ed.). Tehran: Cheshmeh Publishing. (In Persian) Nazari-Doost, M., & Rashidpour, S. (2016). Marquis de Sade: A wound on the face of Enlightenment. Journal of Contemporary World Literature, 21(1), 175–192. (In Persian) Pouyandeh, M. J. (2024). Introduction to sociology of literature. Tehran: Naqsh-e Jahan Publishing. (In Persian) Roudelski, R. (2010). How Marx’s Capital took shape (S. Moheb, Trans.). First edition. Tehran: Ghatreh Publishing. (In Persian) Smart, B. (2006). Michel Foucault (L. Javafshani & H. Chavoshian, Trans.). First edition. Tehran: Akhtaran. (In Persian) Tamimi Amadi, ʿAbd al-Wahid. (1990). Ghurar al-Hikam wa Durar al-Kalim. Edited by Sayyid Mahdi Rajai. Second edition. Qom: Dar al-Kitab al-Islami. (In Persian) | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 901 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 166 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب