هویت اسلامی در تنگنای تکفیر؛ واکاوی انتقادی بحران و چشمانداز نوین تقریب مذهبی بر محور اندیشههای شیخ شلتوت | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| مقاله 8، دوره 15، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 133-159 اصل مقاله (1.21 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.399291.1813 | ||
| نویسندگان | ||
| سید زکریا محمودی رجا* 1؛ سید محسن آل سید غفور2 | ||
| 1استادیار علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز. ایران. | ||
| 2استادیار علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز. ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با رویکرد انتقادی به تحلیل بحران هویت اسلامی در عصر معاصر میپردازد و نشان میدهد گسترش گفتمان تکفیر در کنار رشد سکولاریسم، مانند دو روی یک سکه، به تضعیف بنیادهای همبستگی، مشروعیت و هویت دینی در جوامع اسلامی منجر شده است. مسئلۀ اصلی تحقیق، واکاوی سازوکارهای گفتمانی و بحرانآفرین جریانهای تکفیری و تحلیل ظرفیتهای وحدتمحور اندیشههای شیخ محمود شلتوت در مقابله با این بحران است. برایناساس، پژوهش به روش تحلیل گفتمان انتقادی و مدل چهارمرحلهای توماس اسپریگنز به بررسی روند شکلگیری و تداوم بحران موجود میپردازد. به این معنا که نخست، بحران هویت درنتیجۀ غلبۀ گفتمان تکفیری و انحصارگرایی مذهبی رخ داده و به فروپاشی همبستگی و سستی مشروعیت دینی انجامیده است. سپس در تبیین علل، سلطۀ رویکردهای جزمی، حذفگرایانه و غیریتساز و فاصلهگرفتن از سنت عقلانیت و تعامل میان مذاهب، ریشهیابی شده است. در گام سوم، راهبرد اصلاحی شیخ شلتوت بر تقریب مذاهب، گفتگوی عقلانی، بهرسمیتشناختن تنوع فقهی، بهویژه با پذیرش فقه شیعه بهعنوان مذهب پنجم و تکیه بر مشترکات اصول دینی بنا شده که درنهایت، جامعۀ آرمانی در اندیشۀ او براساس مکتب توحیدی و وحدت در بستر اشتراک اصول ایمانی شکل میگیرد. یافتههای این پژوهش بیانگر آن است که برای عبور از بحران چندلایۀ تکفیر و سکولاریسم، بازاندیشی در گفتمان هویت اسلامی و احیای عقلانیت، وحدت و پذیرش رسمی کثرت مذاهب، بر پایۀ منظومۀ فکری و انتقادی اصلاحگرانهای مانند اندیشۀ شیخ شلتوت، ضرورتی جدی برای جهان اسلام معاصر بهشمار میرود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اسپریگنز؛ تحلیل گفتمان؛ تقریب مذاهب؛ تکفیر؛ سلفیگرایی؛ شیخ شلتوت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 579 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 242 |
||