درخت آیینی در منظر منسوب به انسان مقدس؛ دگردیسی اسطوره همزادی انسان و درخت در ایران | ||
| نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی | ||
| دوره 30، شماره 2، تابستان 1404، صفحه 87-100 اصل مقاله (2.26 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfaup.2025.400920.673107 | ||
| نویسندگان | ||
| رضا کسروی* ؛ سید امیر هاشمی زادگان | ||
| استادیار گروه معماری منظر، دانشکده معماری، دانشکدگان هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| قرائت منظر ارتباط زیادی با درک نظام نشانهای آن دارد. این پژوهش به بررسی نسبت نمادین انسان مقدس و درخت آیینی در منظرهای منسوب به انسان مقدس در ایران میپردازد. پرسش اصلی پژوهش، چرایی و چگونگی استمرار و دگردیسی این نسبت، از ریشههای اسطورهای پیش از اسلام تا دوران پس از اسلام است. این تحقیق، با بهرهگیری از یک چارچوب نظری سه سطحی، از مطالعات کتابخانهای برای کاوش دادهها شامل متون تاریخی، دینی، ادبی، سفرنامهها و تفسیر و تحلیل محتوا استفاده کرده و در سه مکان نمونه (امامزاده صالح، قدمگاه نیشابور و امامزاده رودبند) به مشاهدات میدانی پرداخته است. نتایج نشان میدهند که درخت در این منظرها، تنها یک عنصر طبیعی نیست، بلکه حامل حافظه جمعی، نماد قدسی و همزادی برای انسان مقدس است. در دوره پیش از اسلام، درخت نماد هستی جمعی، فرّه ایزدی و خاستگاه انسان بود و در روایتهای اسطورهای جایگاه محوری داشت. با ورود اسلام، این رابطه دچار دگردیسی شد و انسان مقدس محور قرار گرفت و جایگاه درخت بر پایه شباهت اسطورهای به انسان مقدس و تفسیر «شجره طیبه» بهعنوان نماد «انسان کامل» بازتعریف شد. توجه به ابعاد نمادین، آیینی و فضایی حاصل از این دگردیسی، نقش مهمی در استمرار و فعال نگهداشتن این منظرهای چندلایه در همراهی با رویکردهای معاصر در معماری منظر دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آیین؛ اسطوره؛ انسان؛ درخت؛ منظر | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,473 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 700 |
||