مطالعۀ تطبیقی متون محراب مساجد جامع ایران (دورۀ عباسی تا پایان قاجار) | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 218-246 اصل مقاله (972.33 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.390936.654560 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه سلیمانی1؛ صمد سامانیان* 2 | ||
| 1کارشناس ارشد صنایع دستی، پردیس بینالمللی فارابی، دانشگاه هنر، تهران، ایران | ||
| 2استاد، دانشکده هنرهای کاربردی، دانشگاه هنر، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| کتیبههای بهجایمانده از آغاز دورۀ اسلامی در سراسر ایران از منزلت والایی برخوردارند که عقاید و اندیشۀ مردمان را در خود حفظ کرده است. کتیبههایی که بر محراب مساجد کار شدهاند جزو عناصر مهم این بناها هستند و مطالعۀ محتوای آنها بخشی از این عقاید را آشکار میسازد. این پژوهش با هدف بررسی متون محراب دورۀ عباسی تا پایان قاجار صورت پذیرفته و این پرسش مطرح است که «کتیبهها از چه متن و مضامینی برخوردارند و در طول دورۀ مورد بررسی با چه تغییراتی مواجه بودهاند؟». برای شناخت محرابنوشتهها بعد از شناسایی مساجد جامع کشور، 21 محراب به عنوان پایه تحلیل و تطبیق انتخاب شد. روش تحقیق، توصیفی _ تطبیقی بوده و شیوۀ جمعآوری اطلاعات از طریق مطالعات کتابخانهای و بازدید میدانی صورت گرفته است. نتایج بررسیها نشان میدهد که محتوای محرابها تلفیقی از آیات قرآن، احادیث، اذکار، ادعیه، عبارات اعتقادی و اشعار است. بهرغم فاصلۀ زمانی زیاد بین ساخت آثار، تغییر دورههای حکومتی و با توجه به نمونههای آیات و روایات، تعدّد تکرار استفاده از سورههای آلعمران، اسری، آیتالکرسی، جمعه و مؤمنون نسبتاً همانند دیده شد که میتوان به اهمیت موضوع آن در بین مسلمین پی برد. پس از دورۀ صفاری احادیثی در رابطه با اهمیت نماز و مسجد، حدیث عشره مبشره و حدیث جابر بر پهنۀ محرابها نمودار گشته است. ذکر اسامی خداوند و عبارات تجلیل از پیامبر و امامان بیشترین سهم را در نوشتار محرابها داشتهاند. برای نخستینبار در دورۀ صفوی و قاجار ورود ابیات و اشعار با موضوع یادکرد امامان و وصف مسجد مشاهده شده است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تزئینات مساجد جامع؛ محراب؛ نوشتار مذهبی محراب؛ کتیبههای محراب | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 340 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 248 |
||