عقلانیت انتقادی مبتنی بر دیدگاه شیخ هادی نجم آبادی | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 1، آبان 1404، صفحه 271-300 اصل مقاله (728.14 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.395007.654579 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدحسین میر1؛ علی اکبر امینی* 2؛ عبدالحسین اله کرم3؛ فاطمه سادات میر4 | ||
| 1دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکدۀ علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران | ||
| 2استادیار گروه اندیشۀ سیاسی، دانشکدۀ علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران | ||
| 3استادیار گروه اندیشۀ سیاسی، دانشکدۀ علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران، ایران. | ||
| 4مربی گروه رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی، دانشکدۀ مدیریت و حسابداری، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| عقلانیت به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در تاریخ تمدن بشر و علوم انسانی، هم در نظریههای مدرن غربی و هم در گفتمان اصلاحطلبی دینی در ایران، جایگاهی بنیادین دارد. در پژوهش حاضر تلاششده است بررسی تاریخی پیرامون مفهوم عقلانیت انتقادی و با تکیه بر دیدگاههای شیخ هادی نجمآبادی، از متفکران نوگرای دورۀ قاجار، صورت پذیرد. این مقاله با رویکردی تحلیلی - تفسیری و با بهرهگیری از روش اسنادی و تحلیل محتوا، تلاش میکند عقلانیت را در منظومۀ فکری شیخ هادی واکاوی و بازخوانیکند. یافتههای تحقیق حاکی از آن است که عقلانیت در دیدگاه شیخ هادی، نه صرفاً ابزاری یا مطیع قدرت، بلکه واجد بُعدی انتقادی، اخلاقی و آزادیخواهانه است که میتواند در چهارچوب گفتوگویی میان سنت اسلامی و نظریههای معاصر علوم سیاسی قرارگیرد. در این پژوهش، تجزیه و تحلیل دادهها منتج به استخراج 64 کد اولیه، 9 مفهوم ثانویه و 3 مقوله سازماندهنده شد. بر این اساس سه بُعد اصلی عقلانیت انتقادی در دیدگاه شیخ هادی نجمآبادی عبارتانداز: عقل بهمثابه منبع مستقل معرفت، نقد قدرت (سیاسی/ دینی) با تکیه بر عقل، و عقلانیت انتقادی بهمثابه نیروی اصلاح اجتماع. این تحلیل نشان میدهد که اندیشههای بومی، در صورت بازخوانی انتقادی، ظرفیتهایی برای بسط نظریههای علوم سیاسی دارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عقلانیت؛ عقلانیت انتقادی؛ شیخ هادی نجمآبادی؛ تحریرالعقلاء | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 405 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 345 |
||