زن به مثابۀ دیگری و شیوه های بر ساخت آن در سفرنامه های ایران عصر قاجار | ||
| پژوهش های ایران شناسی | ||
| مقاله 4، دوره 15، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 65-84 اصل مقاله (616.44 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jis.2025.402095.1368 | ||
| نویسندگان | ||
| سمیه عباسی* 1؛ سمیه خانی پور2 | ||
| 1دانشآموختة دکتری تاریخ ایران، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| 2استادیارگروه ایرانشناسی، دانشکدة ایرانشناسی، دانشگاه ولیعصر (عج) رفسنجان، کرمان، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهشهای تاریخی_ادبی دربارة عصر قاجار، بهویژه متون سفرنامهای، برای بازنمایی وضعیت زنان اغلب به توصیفهای سطحی و کلیشهای بسنده کرده و از تحلیلهای عمیق گفتمانی غافل ماندهاند. پژوهش حاضر با هدف پر کردن این خلاء تحلیلی، فرایند «دیگریسازی» زن ایرانی و غربی را در این متون واکاوی میکند و به این پرسش پاسخ میدهد که چگونه بازنمایی زنان در سفرنامهها، در مرز گفتمانهای مردسالانه و استعماری، به محو یا بازتعریف سوژگی زنانه انجامیده است. این بررسی با روش تحلیل کیفی-انتقادیِ مجموعهای از سفرنامههای ایرانی و غربی و با استفاده از چارچوب نظری درهمتنیدة هویت روایی پل ریکور، قدرت/دانش میشل فوکو و بازنمایی مضاعف و مکان سوم هومی بابا انجام شده است. دادههای ابتدایی نشان میدهد که تصویر زنان بهصورت بیطرفانه و برگفته از واقعیتهای اجتماعی بازنمایی نشده و برساختی ایدئولوژیک است که در مرز گفتمانهای مردسالارانه داخلی و شرقشناسانة خارجی شکل گرفته و در نهایت، به محو یا تحریف سوژگی زنانه منجر شده است. یافتههای عمیقتر نشان میدهد که گفتمان قدرت بر بدن زن ایرانی اعمال شده، اما سفرنامهها بهصورت متناقض رگههایی از کنشگری و مقاومت زنانه را در عرصههای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی منعکس کردهاند. این کنشگریها در «مکان سوم» قابل تحلیل است و به بازتعریف هویت زنانه در برابر کلیشهها کمک میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| عصر قاجاریه؛ زن؛ سفرنامه؛ بازنمایی؛ قدرت؛ مکان سوم؛ هویت روایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 747 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 296 |
||