شهر ساسانی «وه-اندیوک-شاپور» به روایت اسناد نوشتاری و شواهد باستانشناسی | ||
| مطالعات باستان شناسی | ||
| مقاله 10، دوره 18، شماره 1 - شماره پیاپی 38، دی 1404، صفحه 297-333 اصل مقاله (2.76 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jarcs.2025.383892.143311 | ||
| نویسندگان | ||
| یوسف مرادی* 1؛ زینب ولیزاده قرهآغاجی2 | ||
| 1استادیار پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول). | ||
| 2دانشجوی دکتری، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| باوجود شواهد باستانشناسی و منابع نوشتاری قابلتوجه دربارۀ شهر ساسانی «وه-اندیوک-شاپور»، در پژوهشهای امروزی بهطور بایستهای به سیما و اجزای تشکیلدهندۀ این شهر و جایگاه علمی، اداری، سیاسی، دینی و اقتصادی آن در دورۀ ساسانی پرداخته نشده است. یک فصل کاوش و گمانهزنی که در سالهای 1396-1395ه.ش. بهسرپرستی «یوسف مرادی» در این شهر بهانجام رسید، اطلاعات تازهای را درخصوص نقشه، سازماندهی فضایی و عناصر کالبدی این شهر در اختیار قرار داد. یافتههای باستانشناسی این فصل در کنار دادههای حاصل از عکسهای هوایی و تصاویر ماهوارهای آگاهی دقیقتری را از ویژگیهای شهرسازی «وه-اندیوک-شاپور» در دورۀ ساسانی پیشِرو نهاد و برخی از نتایج مطالعات پیشین و تصورات رایج دربارۀ ساختار شهر، ازجمله ماهیت پشتههای دورتادور شهر، پشتهها و جادههای خاکی متقاطع سطح شهر و تپههای پراکنده در این محوطه را به چالش کشید. این یافتهها نشانداد که «وه-اندیوک-شاپور» شهری مستطیلشکل بوده که پیرامون آنرا حصار مستحکمی با پشتبندهای مدور و یک خندق محصور میکرده است. گمانهزنیها مشخص کرد که برخلاف برخی تصورات پیشین، خطوط متقاطع مشخص در عکسهای هوایی و جادههای خاکی در سطح شهر، خیابانهای شهر در دورۀ ساسانی نیستند؛ بلکه پشتههایی هستند که پس از سدۀ چهارم هجریقمری و با تبدیل شهر به کشتزار، برای تعیین مرز زمینهای کشاورزی و رفتوآمد کشاورزان ایجاد شدهاند؛ همچنین نتایج این گمانهزنیها نشانداد بسیاری از تپههای پراکنده در سطح شهر حاوی بناهای شهر نیستند، بلکه شامل نهشتهها و مصالحِ ساختمانی بناهای ویرانشدۀ شهر هستند که بهمنظور ایجاد و گسترش زمینهای کشاورزی جمعآوری و انباشت شدهاند. در این نوشتار تلاششده است تا با استفاده از نویافتههای باستانشناسی در کنار بررسی متون تاریخی و مطالعات کتیبهای، مهرشناسی و سکهشناسی تصویری نسبتاً روشن از وضعیت شهر «وه-اندیوک-شاپور» در دورۀ ساسانی ارائه شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| وه-اندیوک-شاپور؛ ساسانی؛ مُهر؛ سکه؛ شهرسازی؛ کاوشهای باستانشناسی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 642 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 571 |
||