حجاب بهمثابۀ میدان منازعۀ معنایی: واکاوی نظام معنایی دانشجویان دختر از پوشش | ||
| مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران | ||
| مقاله 10، دوره 15، شماره 1، بهار 1405، صفحه 157-176 اصل مقاله (712.52 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jisr.2025.401697.1658 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالطیف کاروانی* 1؛ اسحق شیرین کام2 | ||
| 1گروه جامعهشناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران | ||
| 2گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| حجاب مسئلهای چندبعدی است. از یکسو موضوع دینی و اخلاقی و هویتی و از سوی دیگر، پدیدهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. پدیدۀ پوشش و حجاب در جامعۀ ایران، در بستر تعاملات نسلی، فرهنگی و گفتمانی، از حالت سنتی خود فاصله گرفته و به میدان منازعهای معنایی بدل شده است. این پژوهش با هدف تحلیل کیفی نظام معنایی پوشش در میان دانشجویان دختر دانشگاه هرمزگان گرفت. رویکرد پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون است. دادهها از طریق مصاحبههای عمیق با 30 دانشجوی کارشناسی در دانشگاه هرمزگان، با استفاده از نمونهگیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری گردآوری شدهاند. تحلیل دادهها با استفاده از الگوی پیشنهادی کینگ و هاروکس در سه مرحله و شش گام صورت گرفت. نتایج موجب استخراج یک مقولۀ هسته با عنوان «پوشش بهعنوان میدان بازآفرینی خود در مواجهه با گفتمانهای الزامآور» و هشت مقولۀ سازماندهنده شد؛ از جمله «حجاب بهعنوان بازنمایی آگاهی در تقابل با اجبار»، «بازاندیشی بدن در تقاطع الزام و اختیار»، «چانهزنی نمادین و مقاومت نرم در برابر نظم نمادین»، «بازآرایی مرزهای خود و دیگری»، «زیباییشناسی انتخاب در بستر اجبار»، «تجارب و حافظۀ زیسته در لایههای پوشش»، «کنش بازتابی در مواجهه با ساختارهای قضاوتگر» و «بازآفرینی هویت زنانه در بستر گفتمانهای متقاطع». مشارکتکنندگان پوشش را بهمثابۀ کنش انتخابمحور، رسانهای برای مذاکرۀ فرهنگی، حفاظت روانی، بازسازی هویت زنانه و پاسخ به ساختارهای قضاوتگر تجربه کردهاند. براساس یافتههای پژوهش میتوان گفت پوشش در نظام معنایی مشارکتکنندگان نه کنشی منفعل، بلکه عرصهای برای بازآفرینی خود، مقاومت، بیان زیباییشناختی و چانهزنی اجتماعی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| چانهزنی فرهنگی؛ حجاب انتخابی؛ حجاب و پوشش؛ مقاومت نمادین؛ نظام معنایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 543 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 228 |
||