از شگفتی تا اتوماسیون: بازخوانی سازوکارهای بدیعالزمان جَزَری و پیوندهای مفهومی با رباتیک معاصر | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 8، دوره 23، شماره 2 - شماره پیاپی 39، اسفند 1404، صفحه 201-222 اصل مقاله (951.47 K) | ||
| نوع مقاله: ترویجی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2026.404875.371858 | ||
| نویسندگان | ||
| هانیه هاشمی* 1؛ عبدالحسین هاشمی2 | ||
| 1گروه ریاضی ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، واحد شهرری | ||
| چکیده | ||
| بدیعالزمان جَزَرِی (سده ششم هجری/دوازدهم میلادی) در اثر برجسته خود با عنوان «الجامِعُ بَیْنَ الْعِلْمِ وَالْعَمَلِ النَّافِعِ فِی صِنَاعَةِ الْحِیَلِ»، مجموعهای از سازوکارهای هیدرولیک و خودکار را ارائه کرده که همراه با دستورالعصلهای دقیق کارگاهی است. این مقاله، با اتکا بر نسخه خطی توپکاپی و تحلیلی فنی-نسخهشناختی از تصاویر آن، نشان میدهد که سه ایده کارکردی بنیادین به صورتی نظاممند در سیستمهای جَزَری جای گرفتهاند: 1) تبدیل حرکت بهواسطه میللنگ–شاتون، 2) بازخورد ساده سطح/جریان از طریق شناور و ولو، 3) توالیسازی مکانیکی با بادامک و درامِ میخدار، روش تحقیق ما شامل بازبینی دقیق توصیفهای متنی، استخراج زنجیرههای سینماتیکی و تحلیل تطبیقی با نمونههای تاریخی متأخر است. مطالعات موردی روی پمپ پیستونی دوطرفه، ساعتهای آبی و دستگاههای نمایشی خودکار آشکار میسازد که متن جَزَری صرفاً فهرستی از «شگفتیها» نیست، بلکه ارائهای از منطق مکانیکی قابل تکثیر است. در نتیجه، رابطه بین اثر او و رباتیک و اتوماسیون معاصر، بیشتر مفهومی است تا اینکه تبارشناختی باشد. یعنی برخی اصول تبدیل، بازخورد و توالیسازی که در سامانههای معاصر نیز بهکار میروند، در آثار او بهنحوی مقدماتی و کارگاهی صورتبندی شدهاند. این خوانش شکاف میان روایتهای «حِیَلِ شگفتانگیز» و «مهندسی کارکردی» را پر میکند و چارچوبی برای گفتوگو میان تاریخ فناوری و مهندسی امروز فراهم میآورد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اتوماسیون؛ رباتیک؛ کنترل سطح (شناور-ولو)؛ ماشینهای خودکار؛ میللنگ-شاتون | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 305 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 192 |
||