اخلاقسازی قانون در پرتو متنگرایی و تفسیرگرایی دادرس | ||
| مطالعات حقوق خصوصی | ||
| دوره 55، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 657-684 اصل مقاله (958.51 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlq.2026.366018.1007805 | ||
| نویسنده | ||
| محمد ملکی* | ||
| استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اخلاق آفرینی دادرس (عدالت قضایی) در رویارویی با موضوعات روزافزون عام و خاص و چگونگی تحقق آن از دیدگاه اثباتگرایان (متنگرایی) و ابزارگرایان (تفسیرگرایی) از چالشهای اساسی دادرسی محسوب میشود. در مقالۀ پیشرو با بهرهگیری از روش توصیفی و تحلیلی به تبیین امکان یا عدم امکان اخلاقسازی (متن و تفسیر) قانون بر اساس مکاتب حقوقی برآمدیم. طبق یافتههای پژوهش مناط نظریۀ اثباتگرایان با پیشفرض موضوعیتانگاری متن قانون و برقراری عدالت قضایی فرضی، حکمرانی متن قانون است. بر همین مبنا حسب منع اخلاقگرایی دادرس، منع دیکتاتوری دادرس، منع تعدی از قلمرو قانون و منع اختلال و بینظمی، تفسیر قانون بر مبنای اصول اخلاقی ممنوع است؛ یعنی دادرس فرمانبردار مطلق قانونگذار - عدلیه عبد مقنن- است؛ اما مناط نظریۀ ابزارگرایان با فرض طریقیتانگاری قانون و تحقق عدالت قضایی حقیقی، حکمرانی تفسیر قانون است. بر این بنیان اگر متن (محتوای) قانون، عاری از اصول اخلاقی باشد، دادرس میتواند با تمسک به سیرۀ عقلا و فهم عرفی، تحولات بشری و اقتضای دادرسی، استعارۀ قضایی و طریقیت قانون آن را تفسیر کند و با اخلاق بما هو اخلاق منطبق گرداند. مطابق این رهآورد نوین محکمه،و دادرس ناجی و یاریگر محض قانونگذار قلمداد میشود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اخلاقسازی؛ تفسیرگرایی؛ تفسیر قانون دادرس؛ حکمرانی؛ متنگرایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 511 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 313 |
||