کثرت گرایی ذومراتبی در مقالات شمس تبریزی | ||
| مجله علمی " فلسفه دین " | ||
| مقاله 3، دوره 23، شماره 1، بهار 1405، صفحه 17-30 اصل مقاله (1.39 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jpht.2026.400870.1006142 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدرضا مهدوی کرنق* ؛ محمد جواد شمس | ||
| گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بینالمللی امام خمینی (ره) قزوین، قزوین، ایران | ||
| چکیده | ||
| در مقالات شمس تبریزی، به نوعی هم با اندیشۀ انحصارگرایی در حوزۀ حقانیّت و نجات روبرو می شویم، و هم با دیدگاه شمولگرایی و بیش از همه با نظریۀ کثرتگرایی؛ و نکتۀ قابل تامّل آن که انحصارگرایی و شمولگرایی در طول نظریۀ کثرتگراییاند؛ نه در عرض و در تقابل با آن؛ از این رو، در کنار دعاوی سه گانۀ متعارض ادیان، دیدگاه شمس تبریزی، و البته نظرگاه بیشتر عارفان مسلمان، را می توان کثرتگرایی ذومراتبی دانست. از منظر شمس تبریزی در سیر به سوی کمال، هم مراتب متعدد و حتّی بی شمار است؛ و هم انسانها دارای مراتب و ظرفیتهای مختلفاند .لذا برخلاف تلقی رایج در الهیات معاصر که با دیدگاه جان هیک پیوند میخورد، و بر این اساس، تمام ادیان در مواجهه با حقیقتغایی از ارزش و حقانیت یکسانی برخوردار اند، در مقالات شمس تبریزی با خوانشی کثرتگرایانه که ذومراتبی است مواجه میشویم. در این نگاه حقایق ذومراتبی و لایه به لایه هستند که شدت و ضعف نزدیکی آنها به منبع انوار آفرینش با هم متفاوت است. این پژوهش با روش تحلیلی و با بهره گرفتن از آراء شمس تبریزی در مقالات، نگاه کثرتگرایانه ایشان را در باب حقانیت ادیان واکاوی میکند و نشان میدهد که در نگاه کثرتگرایی ذومراتبی شمس، رهیافتهای ادیان در مواجهه با حقیقتغایی، هرگز در یک نسبت مساوی قابل تصور نیست و با منظر جان هیک تفاوت ماهوی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| پلورالیسم؛ پلورالیسم ذومراتبی؛ جان هیک؛ شمس تبریزی؛ حقانیت دینی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,238 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 393 |
||