تحلیل مبانی اصالت ماهیت و اصالت وجود بر اساس صورت عینی مفاهیم فلسفی با تأکید بر آراء سهروردی، میرداماد و ملاصدرا | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 523-543 اصل مقاله (727.6 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.399714.523630 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد باقر درخشانپور1؛ مسعود عبدالهزاده ارپناهی* 2؛ یارعلی کرد فیروزجایی3؛ میرسعید موسوی کریمی4 | ||
| 1دانشجوی دکتری فلسفه فیزیک، گروه فلسفۀ مضاف، دانشکده فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فلسفۀ علم و فنآوری، دانشکدۀ علوم پایه، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران. | ||
| 3استاد، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکدۀ فلسفه و اخلاق، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران. | ||
| 4استاد، گروه فلسفه، دانشگاه مفید، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| این مقاله با روش تحلیلی-تطبیقی به بررسی مبانی دو مکتب اصالت ماهیت و اصالت وجود در فلسفه اسلامی با محوریت مسئلۀ «صورت عینی» معقولات ثانی فلسفی (وجود، امکان، وحدت) و مقولات منطقی (جنس، فصل) میپردازد. سهروردی و میرداماد به عنوانِ نخستین بنیانگذاران مکتب اصالت ماهیت، با انکار صورت عینی مستقل برای این مقولات و استناد به برهان امتناع تسلسل در عین، وجود را صرفاً «تقرر ماهیت» در ظرف خارج یا ذهن و ماهیت را تنها واقعیت اصیل میدانند. در این دیدگاه، واقعیت خارجی که همان «شیء واحدِ مخلوط» است، فاقد تمایزات ذاتی است و مقولات مذکور، اعتبارات ذهنی (معقولات ثانی) محسوب میشوند که ذهن از تحلیل ماهیات انتزاع میکند. پیامد معرفتشناختی این نگرش، چالشی جدی در تبیین انطباق کامل ذهن و عین و استوار شدن معیار صدق بر «صلاحیت ذاتی ماهیت» است. در مقابل، ملاصدرا در چهارچوب حکمت متعالیه و با تأکید بر اصالت وجود، وجود را واقعیتی واحد، بسیط، مشکک و همان صورت عینی اصیل میداند که مبنای تحقق ماهیاتِ اعتباری است. وی با تمایز نهادن میان «اتصاف انضمامی» (دارای صورت عینی مستقل برای صفت و موصوف) و «اتصاف انتزاعی» (فاقد صورت عینی زائد، مبتنی بر انتزاع ذهنی از نحوه وجود موصوف)، مسئله انطباق را بر اساس وحدت وجود و تشکیک مراتبی آن تبیین میکند. نتیجه آنکه پذیرش یا انکار صورت عینی مستقل برای این مفاهیم بنیادین، شالوده اصلی اختلاف این دو مکتب در تبیین ساختار واقعیت، نسبت ذهن و عین و معیارهای صدق معرفتشناختی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصالت ماهیت؛ صورت عینی؛ معقولات ثانی فلسفی؛ رابطه ذهن و عین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,260 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 228 |
||