ضمان عین در شبه غصب: بازاندیشی تمایزات با غصب | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، بهمن 1404، صفحه 327-349 اصل مقاله (545.54 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2025.403200.669901 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدحسن الهدین1؛ عباس کریمی* 2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2استاد، گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| معمولا و به پیروی از فقه امامیه، حقوقدانان ایرانی، به اجمال یا تفصیل، در تفسیر بخش اخیر ماده 308 ق.م. کلیه احکام غصب، استیلاء عدوانی، را در رابطه با شبه غصب، استیلاء غیر عدوانی، جاری میدانند. اندیشه مذکور، بیش از همه وامدار قاعده علی الید است، که میان فرض علم و جهل تفکیکی قائل نشده است. با اینحال، باید توجه شود که مجموعه احکامی که فقها در رابطه با غصب بیان نمودهاند متکی بر دلیل فوق نیست، بلکه ادله دیگر، چون قواعد «اتلاف»، «الغاصب یوخذ باشق الاحوال» و «احترام» نیز گاه به عنوان مستند حکم، در کنار قاعده علی الید، ذکر شدهاند و خلاهای آن را پوشاندهاند، درحالی که جریان این قواعد به نسبت شبه غصب دشوار و حتی غیرقابل پذیرش است. همچنین، در رابطه با غصب، قواعد دافع ضمان، مانند «غرور» جریان ندارد، حال آنکه در شبه غصب موارد زیادی را میتوان مشمول این قاعده دانست. بنابراین، این پژوهش بدنبال آن است که با استفاده از روش تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانهای، احکام اختصاصی شبه غصب را در رابطه با حکم وضعیِ ضمان، به نسبت عین (و نه منفعت)، استخراج نماید. نتیجه پژوهش پنج تمایز است که البته از منظر قوت ادله اثباتکنندهشان، جایگاه مساوی ندارند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| شبه غصب؛ غصب؛ ضمان؛ عین | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 595 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 763 |
||