امکانها و محدودیتهای نهادی پرورش تفکر انتقادی در ایران: مطالعهای کیفی از برنامه فلسفه برای کودکان | ||
| مجلۀ مطالعات جامعهشناختی (نامۀ علوم اجتماعی سابق) | ||
| دوره 33، شماره 1، اردیبهشت 1405، صفحه 105-121 اصل مقاله (734.29 K) | ||
| نوع مقاله: علمی وپزوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jsr.2026.232824.1128 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه فضلی* 1؛ ضیاء هاشمی2؛ عبدالحسین کلانتری3 | ||
| 1ندارم | ||
| 2عضو هیئت علمی دانشگاه تهران | ||
| 3گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران | ||
| چکیده | ||
| نظام آموزش رسمی در جوامع مدرن، صرفاً نهادی برای انتقال دانش نیست، بلکه یکی از مهمترین سازوکارهای بازتولید نظم اجتماعی، روابط قدرت و الگوهای مسلط کنش بهشمار میآید. در جامعه ایران، منطق حافظهمحور، اقتدارگرایانه و نمرهمحور آموزش رسمی، امکان پرورش تفکر انتقادی را با محدودیتهای ساختاری مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و انتقادی، به بررسی امکانها و محدودیتهای نهادی پرورش تفکر انتقادی از خلال تجربه اجرای برنامه «گام به گام تا اندیشه» بهعنوان نسخهای بومیشده از رویکرد «فلسفه برای کودکان» میپردازد. دادههای پژوهش از طریق مشاهده مشارکتی، ثبت گفتوگوهای کلاسی، یادداشتهای میدانی و مصاحبه با کودکان، والدین و مربیان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان گردآوری و با استفاده از تحلیل تماتیک تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که این برنامه در سطح خرد آموزشی توانسته است بهطور موقت منطق آموزش بانکی را تعلیق کرده و زمینههایی برای گفتوگوی عقلانی، پرسشگری و ظهور سوژهای منتقد فراهم آورد. با این حال، این تغییرات در مواجهه با نظمهای نهادی مسلط، بهویژه خانواده اقتدارمحور و نظام رسمی آموزش، با مقاومت و محدودیت مواجه میشوند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که برنامههای بدیل آموزشی، هرچند قادر به ایجاد اختلالهای معنادار در نظم آموزشی مسلط هستند، اما بدون دگرگونی همزمان در ساختارهای نهادی و بازاندیشی در نقش معلم و خانواده، اثرگذاری آنها شکننده و ناپایدار باقی میماند. از اینرو، پرورش تفکر انتقادی بیش از آنکه مسئلهای آموزشی باشد، مسئلهای عمیقاً نهادی و اجتماعی است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تفکر انتقادی؛ فلسفه برای کودکان؛ آموزش بانکی؛ کنشگری کودک؛ نظم نهادی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 297 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 231 |
||