پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,236 |
| تعداد مقالات | 77,605 |
| تعداد مشاهده مقاله | 160,667,052 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 120,533,181 |
تحلیل و تبیین اقتباس و اصطلاحات پیرامونی آن در علوم بلاغی | ||
| پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت | ||
| دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 39، آبان 1404، صفحه 151-176 اصل مقاله (1.25 M) | ||
| نوع مقاله: علمی-پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jlcr.2026.400197.2077 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدجواد وظیفه شناس* 1؛ احمد امیری خراسانی2 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران. | ||
| 2استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان ایران | ||
| چکیده | ||
| اقتباس از جمله مهمترین و برجستهترین صنایع بدیعی ادب فارسی است که با وجود کاربرد فراوان آن در آثار ادبی، اهل بلاغت توجه شایانی به آن نداشتهاند و با گذشت قرنها از آغاز علم بلاغت، تا کنون دربارۀ تعریف، دایرۀ شمول، کاربرد و جایگاه اقتباس به اتفاق نظر نرسیده و چه بسا گاهی موجب درآمیختگی صنایع ادبی و در نتیجه گمراهی مخاطبان شدهاند. بر همین اساس در این پژوهش سعی میشود که ضمن نقد و تحلیل دیدگاههای عالمان بلاغت، تعریفی دقیقتر از این هنرسازۀ بدیعی ارائه شود و جایگاه و حدود قلمرو اقتباس نیز روشن شود. بنابراین در این جستار این پرسشها مطرح خواهد شد: 1. اقتباس چیست؟ 2. تفاوت اقتباس با تضمین، عقد و دیگر صنایع مشابه در چیست؟ 3. آیا اقتباس را میتوان «سرقت ادبی» به حساب آورد؟ 4. خطاهای نویسندگان آثار بلاغی در ذکر شواهد و نمونههای اقتباس کداماند؟ برای پاسخ به این سؤالات، مطالب مربوط به اقتباس از میان سی منبع بلاغی جمعآوری و مقایسه گردیده و دادههای به دست آمده به روش توصیفی تحلیلی، نقد و ارزیابی شده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که اختلاف نظر اهل بلاغت دربارۀ حد و مرز اقتباس و دایرۀ شمول آن، باعث درآمیختن اقتباس با دیگر صنایع بدیعی شده و همین امر موجب شده بلاغیون در جایابی این صنعت نیز دچار انحراف شوند و آن را سرقت ادبی پندارند و در ذکر شواهد و نمونههای این آرایه نیز با خطا مواجه شوند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اقتباس؛ بلاغت؛ تضمین؛ درج؛ صناعات ادبی؛ عقد | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Analysis and Elucidation of Adaptation and Its Related Terminologies in Rhetorical Studies | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Javad Vazifeshenas1؛ Ahmad Amiri Khorasani2 | ||
| 1, Ph.D. Candidate in Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Adaptation is one of the most important and prominent rhetorical devices in Persian literature. Despite its frequent use in literary works, scholars of rhetoric have not paid much attention to it, and after centuries since the emergence of rhetoric as a science, there is still no consensus regarding its definition, scope, application, and status. At times, this has even led to confusion among rhetorical Devices and, consequently, misled the audience. Based on this, the present study attempts to provide a more precise definition of this rhetorical device through the critique and analysis of the views of rhetorical scholars, and to clarify the position and boundaries of adaptation. Therefore, this article raises the following questions: 1.What is adaptation? 2. What is the difference between adaptation and other similar devices such as quotation, incorporation, Aqd, and others? 3. Can adaptation be considered a form of plagiarism? 4. What are the errors made by the authors of rhetorical works in citing examples of adaptation? To answer these questions, relevant materials on adaptation were collected from thirty rhetorical sources and were compared and analyzed using a descriptive-analytical method. The results of this study show that the disagreements among rhetorical scholars about the limits and scope of adaptation have led to confusion between adaptation and other rhetorical devices. This has, in turn, caused some rhetoricians to misidentify the position of this device, consider it a form of plagiarism, and make errors in citing its examples. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Adaptation, Aqd, Incorporation, Quotation, Rhetorical devices, Rhetoric | ||
| مراجع | ||
|
منابع
قرآن کریم، ترجمۀ مهدی الهی قمشهای (1375)، چاپ دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
آق اولی، حسام العلما (1315)، درر الادب (در فن معانی، بیان، بدیع)، تهران، مؤسسه دار الهجره.
آهنی، غلامحسین (1360)، معانی بیان، چاپ دوم، تهران، بنیاد قرآن.
انوری، حسن (1382)، فرهنگ بزرگ سخن، جلد اول، چاپ دوم، تهران، انتشارات سخن.
انوری، حسن (1382)، فرهنگ بزرگ سخن، جلد سوم، چاپ دوم، تهران، انتشارات سخن.
انوری، حسن (1382)، فرهنگ بزرگ سخن، جلد چهارم، چاپ دوم، تهران، انتشارات سخن.
انوشه، حسن (1376)، فرهنگنامۀ ادبی فارسی (دانشنامۀ ادب فارسی)، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ابن منظور، محمد بن مکرّم (بیتا)، لسانالعرب، ج 2، بیروت، دارالفکر للطباعه والنشر و التوزیع.
تفتازانی، سعدالدین (1388)، مختصر المعانی، قم، دارالفکر، ط التاسعه.
تقوی، نصرالله (1317)، هنجار گفتار در فن معانی و بیان و بدیع فارسی، تهران، چاپخانۀ مجلس.
حافظ شیرازی، شمس الدین محمد (1375)، دیوان حافظ، تصحیح پرویز ناتل خانلری، چاپ هشتم، تهران، انتشارات خوارزمی.
حلبی، علیاصغر (1381)، آشنایی با علوم قرآنی، چاپ پنجم، تهران، اساطیر.
خانلری، زهرا (1348)، فرهنگ ادبیات فارسی، تهران، چاپخانۀ زر.
داد، سیما (1385)، فرهنگ اصطلاحات ادبی، تهران، مروارید.
دایی جواد، محمدرضا (1335)، زیباییهای سخن یا علم بدیع در زبان فارسی، اصفهان، انتشارات کتابفروشی تأیید اصفهان.
دهخدا، علی اکبر (1372)، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران.
ذاکری، مصطفی (1385)، «تاریخچۀ علوم بلاغی»، نشریۀ آینۀ میراث، دورۀ جدید، شماره 32، صص 109-93.
رادویانی، محمد بن عمر (1949 م)، ترجمان البلاغه، به اهتمام و تصحیح و حواشی احمد آتش، استانبول، نشریات المعهد الشرقی.
رضاپور، زینب (1401)، «نقد و بررسی دو صنعت عقد و حل در متون بلاغی»، مجلۀ علمی مطالعات زبانی و بلاغی، سال 13، شمارۀ 29، صص 190-161.
زاهدی، زینالدین (جعفر) (1346)، علم البلاغه (روش گفتار)، مشهد، چاپخانه دانشگاه مشهد.
زرینکوب، عبدالحسین (1361)، نقد ادبی، جلد اول، چاپ سوم، تهران، انتشارات امیرکبیر.
شریفی، محمد (1387)، فرهنگ ادبیات فارسی، تهران، انتشارات فرهنگ نشر نو.
شمیسا، سیروس (1375)، فرهنگ تلمیحات، چاپ پنجم، تهران، انتشارات فردوس.
شمیسا، سیروس (1386)، نگاهی تازه به بدیع، ویرایش سوم، تهران، نشر میترا.
شمیسا، سیروس (1387)، فرهنگ اشارات ادبیات فارسی، تهران، نشر میترا.
صابری، علی (1388)، فرهنگنامۀ مهارتهای ادبی، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران.
صباغی، علی؛ حیدری، حسن (1396)، «تلمیح، از سرقت ادبی تا صنعت ادبی (بررسی تلمیح در منابع بلاغی)»، فنون ادبی، سال نهم، شماره 3، صص 12-1.
غلامحسینزاده، غریبرضا؛ غلامپور، نگار (1387)، میخاییل باختین، تهران، روزگار.
فردوسی، ابوالقاسم (1366)، شاهنامه، به تصحیح جلال خالقیمطلق، جلد 1، نیویورک، پرسیکا.
فضیلت، محمود (1392)، سرقات ادبی، تهران، نشر زوار.
قنبری، محبّعلی (1368)، گوهرکده (فنون و صنایع ادبی)، زنجان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی زنجان.
کزازی، میرجلال الدین (1373)، زیباشناسی سخن پارسی، جلد سوم (بدیع)، چاپ دوم، تهران، نشر مرکز.
گرکانی، محمد حسین شمس العلما (1377)، ابدع البدایع، به اهتمام حسین جعفری، چاپ سوم، تبریز، نشر البرز.
مازندرانی، محمدهادی بن محمدصالح (1376)، انوار البلاغه (در فنون معانی، بیان و بدیع)، به کوشش محمدعلی غلامی نژاد، تهران، نشر قبله.
مولوی، جلال الدین محمد (1373)، مثنوی معنوی، تصحیح رینولد نیکلسون، تهران، امیرکبیر.
نجفقلی میرزا، حسام الدوله (1362)، درّۀ نجفی، تصحیح حسین آهی، تهران، نشر فروغی.
واعظ کاشفی سبزواری، کمال الدین حسین (1369)، بدایع الافکار فی صنایع الاشعار، ویراسته و گزاردۀ میر جلال الدین کزازی، تهران، نشر مرکز.
وبستر، راجر (1382)، پیشدرآمدی بر مطالعۀ نظریۀ ادبی، ترجمۀ الهه دهنوی، تهران، روزنگار.
وطواط، رشیدالدین محمد (1308)، حدائق السحر فی دقائق الشعر، به تصحیح و اهتمام عباس اقبال، تهران، مطبعۀ مجلس.
هاشمی، احمد (1388)، جواهر البلاغه، ترجمه و تصحیح حسن عرفان، جلد دوم، چاپ نهم، قم، نشر بلاغت.
همایی، جلالالدین (1389)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران، اهورا.
Abrams, M. H. (2015), A glossary of literary terms, Tenth edition, Boston, Cengage Learning.
Gerard, Genette (1997), Palimpsestes, La Litterature au second degre, Paris, Seuil.
Hutcheon, Linda, (2006), A Theory of Adaptation, New York, Routledge.
References Quran, translated by Mahdi Elahi Qomshehei (1996), 2nd edition, Tehran, Dar Al-Kotob Al-Islamiyyah. Abrams, M. H. (2015), A glossary of literary terms, Tenth edition, Boston, Cengage Learning. Agh Oula, Hessam Al-Olama (1936), Dorar Al-Adab (in the art of Ma'ani, Bayan, and Badie), Tehran, Dar Al-Hijrah Institute. [in Persian] Ahani, Gholamhossein (1981), Ma‘ani-ye Bayan (Rhetorical Meanings), 2nd ed, Tehran, Bonyad-e Qur’an. [in Persian] Anousheh, Hassan (1997), Farhangnameh Adabi Farsi (Encyclopedia of Persian Literature), Tehran, Ministry of Culture and Islamic Guidance, Printing and Publishing Organization. [in Persian] Anvari, Hassan (2003), Farhang Bozorg Sokhan, Vol. 1, 2nd edition, Tehran, Sokhan Publications. [in Persian] Anvari, Hassan (2003), Farhang Bozorg Sokhan, Vol. 3, 2nd edition, Tehran, Sokhan Publications. [in Persian] Anvari, Hassan (2003), Farhang Bozorg Sokhan, Vol. 4, 2nd edition, Tehran, Sokhan Publications. [in Persian] Dad, Sima (2006), Farhang Estelahat Adabi, Tehran, Morvarid. [in Persian] Dayi Javad, Mohammad Reza (1956), Zibayihaye Sokhan or Elm-e Badie dar Zaban-e Farsi, Isfahan, Ta'id Bookstore Publications. [in Persian] Dehkhoda, Ali Akbar (1993), Loghatnameh, Tehran: University of Tehran. Fazilat, Mahmoud (2013), Seraqat-e Adabi (Literary Plagiarism), Tehran: Zavvar Publications. [in Persian] Ferdowsi, Abu al-Qasim (1987), Shahnameh, edited by Jalal Khaleghi Motlagh, Vol. 1, New York, Persica. [in Persian] Ghanbari, Mohebbali (1989), Goharkadeh (Literary Arts and Devices), Zanjan, General Directorate of Culture and Islamic Guidance of Zanjan. [in Persian] Gholampour, Negar (2008), Mikhail Bakhtin, Tehran, Rouzegar Publications. [in Persian] Gorkani, Mohammad Hossein Shams Al-Olama (1998), Abda' al-Badaye, edited by Hossein Jafari, 3rd edition, Tabriz, Alborz Publishing. [in Persian] Hafez Shirazi, Shams al-Din Muhammad (1996), Divan of Hafez, edited by Parviz Natel Khanlari, 8th edition, Tehran, Kharazmi Publications. [in Persian] Halabi, Ali-Asghar (2002), Introduction to Quranic Sciences, 5th edition. Tehran: Asatir. [in Persian] Hashemi, Ahmad (2009), Jawaher al-Balaghe. Trans. & Ed. Hassan Erfan, Vol. 2, 9th ed, Qom, Balaghat Publications. [in Persian] Homayee, Jalal al-Din (2010), Funoon-e Balaghat va Sana’ate Adabi. Tehran, Ahura Publishin. [in Persian] Hutcheon, Linda (2006), A Theory of Adaptation, New York, Routledge. Ibn Manzur, Muhammad ibn Mukarram (n.d.), Lisan Al-Arab, Vol. 2, Beirut, Dar Al-Fikr for Printing, Publishing and Distribution. [in Arabic] Kazazi, Mir Jalaleddin (1994), Zibashenasi Sokhan-e Farsi, Vol. 3, 2nd edition, Tehran, Nashr Markaz. [in Persian] Khanlari, Zahra (1969), Farhang Adabiyat Farsi, Tehran, Zar Printing House. [in Persian] Mazandarani, Mohammad Hadi ibn Mohammad Saleh (1997), Anwar al-Balagha (On Ma'ani, Bayan and Badie Arts), compiled by Mohammad Ali Gholaminejad, Tehran, Qible Publishing. [in Persian] Molavi, Jalal al-Din Muhammad (1994), Masnavi Ma'navi, edited by Reynold Nicholson, Tehran, Amir Kabir. [in Persian] Najafqoli Mirza, Hessam al-Dawle (1983), Dorreh-ye Najafi, edited by Hossein Ahi, Tehran, Foroughi Publishing. [in Persian] Radwiyani, Muhammad ibn Omar (1949), Tarjuman al-Balaghe, edited and annotated by Ahmad Atash, Istanbul, Publications of Oriental Institute. [in Persian] Reza Pour, Zeynab (2022), “Critique and Review of Two Literary Figures ‘Aqd’ and ‘Hal’ in Rhetorical Texts.” Scientific Journal of Linguistic and Rhetorical Studies, Vol. 13, No. 29, pp. 161-190. [in Persian] Sabbaghi, Ali; Heidari, Hasan (2017). “Talmih: From Literary Plagiarism to Literary Device (A Study of Talmih in Rhetorical Sources).” Funoon-e Adabi Journal, Vol. 9, No. 3, pp. 1-12. [in Persian] Saberi, Ali (2009). Farhangnameh Maharat-haye Adabi, Tehran, Islamic Azad University, Tehran Branch. [in Persian] Shamisa, Sirous (2007), A New Look at Badie, 3rd edition, Tehran, Mitra Publishing. [in Persian] Shamisa, Sirous (1996), Farhang-e Talmihat (Dictionary of Allusions), 5th ed. Tehran, Ferdows Publications. [in Persian] Shamisa, Sirus (2008), Farhang-e Esharat-e Adabiyat-e Farsi (Dictionary of Persian Literary Allusions), Tehran, Mitra Publications. [in Persian] Sharifi, Mohammad (2008), Farhang Adabiyat Farsi, Tehran, Farhang Nashr-e Now Publications. [in Persian] Taftazani, Saad al-Din (2009), Mukhtasar al-Ma'ani, Qom, Dar Al-Fikr, 9th edition. [in Arabic] Taghavi, Nasrollah (1938), Honar Goftar dar Fan Ma'ani, Bayan va Badie Farsi, Tehran, Majles Printing House. [in Persian] Vaez Kashfi Sabzevari, Kamal al-Din Hossein (1990), Badaye al-Afkar fi Sanaat al-Ashaar, edited and compiled by Mir Jalaleddin Kazazi, Tehran, Nashr Markaz. [in Persian] Watwat, Rashid al-Din Muhammad (1929), Hadaeq al-Sahar fi Daqa’iq al-She’r, edited and compiled by Abbas Iqbal, Tehran, Majles Printing House. [in Persian] Webster, Roger (2003), An Introduction to the Study of Literary Theory, Trans, Elaheh Dehnavi, Tehran, Rouznegar Publications. Zahedi, Zeyn al-Din (Jafar) (1967), Elm al-Balaghe (The Method of Speech), Mashhad, University of Mashhad Printing House. [in Persian] Zakeri, Mostafa (2006), “History of Rhetorical Sciences.” Ayeneh-ye Mirath Journal, New Series, No. 32, pp. 93-109. [in Persian] Zarrinkoub, Abdolhossein (1982), Naqd-e Adabi (Literary Criticism), Vol. 1. 3rd ed. Tehran, Amir Kabir Publications. [in Persian] | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 268 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 21 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب