مسئولیت مدنی هوش مصنوعی خودمختار در حقوق ایران: تحلیل فقهی‌ـ حقوقی و ارائة الگوی بومی مسئولیت مطلق | ||
| مجله علمی "حقوق خصوصی" | ||
| دوره 22، شماره 2، مهر 1404، صفحه 291-303 اصل مقاله (1.51 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jolt.2026.404714.1007428 | ||
| نویسندگان | ||
| آیدا مجیدی* 1؛ امیرعباس غلامی2 | ||
| 1گروه حقوق، دانشکدة حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج، ایران | ||
| 2گروه حقوق، مرکز وکلای استاد البرز، البرز، ایران | ||
| چکیده | ||
| پیشرفت فزایندة فناوریهای هوش مصنوعی، بهویژه سامانههای خودمختار، مفاهیم سنتی مسئولیت مدنی را دگرگون ساخته و پرسشهای بنیادین دربارة انتساب تقصیر در غیاب ارادة انسانی پدید آورده است. اعطای «شخصیت حقوقی الکترونیکی» به هوش مصنوعی با مبانی انسانمحور فقه امامیه و حقوق ایران ناسازگار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌ـ تحلیلی، پس از نقد و رد امکان اعطای شخصیت حقوقی مستقل به هوش مصنوعی، الگوی بومی «مسئولیت مطلق تضامنی» میان تولیدکننده و بهرهبردار، همراه بیمة اجباری و صندوق مشترک ریسک، را به عنوان راهکاری واقعگرایانه و کاملاً سازگار با قواعد ضمان، تسبیب، و لاضرر پیشنهاد میکند. هوش مصنوعی فاقد قصد، تمییز، و اهلیت لازم برای شخصیت حقوقی است. بنابراین مسئولیت باید بر پایة بهرهمندی از منافع و تسلط بر منبع خطر به تولیدکننده و بهرهبردار منتسب شود. این مدل ضمن تضمین حمایت مؤثر از زیاندیدگان و رفع خلأ موجود در قراردادهای هوشمند (مادة ۱۸ قانون تجارت الکترونیک)، بدون نیاز به شخصیت الکترونیکی، اعتماد حقوقی به فناوریهای نوین را تقویت میکند. بدینسان، پیشنهاد حاضر گامی عملی در جهت تقنین هوش مصنوعی و حفظ تعادل میان توسعة فناورانه و مبانی پایدار فقه امامیه است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| شخصیت حقوقی الکترونیکی؛ قرارداد هوشمند؛ مسئولیت مدنی؛ مسئولیت مطلق؛ هوش مصنوعی خودمختار | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1,387 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,197 |
||