دفاع از انتقادات وارد بر اشکال‌های استاد مصباح به برهان تضایف برای اثبات اتحاد عاقل و معقول | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| دوره 59، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 27-49 اصل مقاله (586.72 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.402920.523646 | ||
| نویسنده | ||
| محمد هادی توکلی* | ||
| استادیار، گروه فلسفه و کلام، پژوهشکدۀ علوم اسلامی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| نظریۀ اتحاد عاقل و معقول از مهم‌ترین مباحث فلسفۀ اسلامی است که در حکمت متعالیه جایگاهی محوری دارد. صدرالمتألهین برای اثبات این نظریه دو برهان اقامه کرده است که از آنها با عنوان «برهان تضایف» و «برهان نور و ظلمت» یاد می‌شود. پیچیدگی‌های این براهین، موجب طرح اشکال‌ها و نقدهای متعدد از سوی اندیشمندان پس از ملاصدرا بر این براهین شده است. در این میان، استاد مصباح یزدی مجموعه‌ای از اشکال‌ها را متوجه این دو برهان دانسته است. نگارنده در مقاله‌ای با عنوان «نقد و بررسی اشکالات استاد مصباح به دو برهان صدرالمتألهین در اثبات اتحاد عالم و معلوم» به این ایرادها پاسخ داده و کوشیده بود کارآمدی براهین صدرایی را حفظ کند. دکتر علی ارشد ریاحی در مقاله‌ای با عنوان «دفاع از اشکال‌های استاد مصباح به دو برهان صدرا برای اثبات اتحاد عاقل و معقول» به دفاع از اشکال‌های استاد مصباح پرداخته است. مقالۀ حاضر با رویکردی انتقادی، به بررسی مدعیات دکتر ریاحی می‌پردازد. بدین منظور، نخست ساختار استدلال‌های صدرالمتألهین و اشکال‌های استاد مصباح بازخوانی می‌شود و سپس پاسخ‌های نگارنده و نقدهای منتقد به‌صورت نظام‌مند تحلیل می‌گردد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که دفاعیات منتقد در بسیاری موارد مبتنی بر تلقی نادقیق از مراد صدرالمتألهین است. به‌ویژه، تبیین صدرایی از صور ادراکی به‌مثابۀ نحوی از وجود، که سراسر هویت آن مدرَک بودن است، با تفسیر عرض‌انگارانه از علم که مبنای دفاع منتقد قرار گرفته، ناسازگار می‌نماید. بدین‌ترتیب، نوشتار حاضر نشان می‌دهد که براهین نظریۀ اتحاد عاقل و معقول در حکمت متعالیه همچنان قابل دفاع است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| اتحاد عاقل و معقول؛ برهان تضایف؛ برهان نور و ظلمت؛ معقول بالذات | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 275 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 217 |
||