پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,158 |
| تعداد مقالات | 76,957 |
| تعداد مشاهده مقاله | 155,168,724 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 117,063,305 |
دلالت مفهومی اصطلاحات «ذات»، «ذاتی» و «بالذات» بر اصالت ماهیت در فلسفه اسلامی | ||
| فلسفه و کلام اسلامی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 11 اسفند 1404 اصل مقاله (816.93 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jitp.2026.405218.523664 | ||
| نویسنده | ||
| حجت اسعدی* | ||
| استادیار، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| چکیده | ||
| «ذات»، «ذاتی»، قید وصفی «بالذات» و مفاهیم وابسته به آنها از اصطلاحات پرکاربرد در منطق و فلسفۀ اسلامی است و در همه مکاتب حکمی اسلامی در معانی مختلف لغوی و اصطلاحی بهکار رفته است. اگرچه در مواردی میان این معانی تفکیک روشنی صورت گرفته است، اما در برخی موارد این تفکیک از وضوح کافی برخوردار نیست و ازهمینرو در برخی استعمالات، دلالتها و ریشههای اصالت ماهوی در کاربرد آنها وجود دارد. این مطلب، اگرچه در دستگاه فلسفی غیراصالت وجودی، مشکلآفرین نیست بلکه آموزهای سازگار با نگرش اصالت ماهوی است، اما درصورتیکه اصالت وجود محور یک دستگاه فلسفی قرار گیرد، به آموزۀ کاملاً ناهمگون مبدّل میشود. پژوهش حاضر با روش تحلیلی از طریق خوانش مباحث حکمی فیلسوفان مسلمان در موضوع مذبور، و نقد و بررسی آنها، به این مطلب واصل میشود که اصطلاح «ذات»، «ذاتی» و قید وصفی «بالذات» بازماندۀ تفکر اصالت ماهوی است که یک پارادایم ابطال شده است و شواهدی نیز بر تأیید این مسأله وجود دارد که به تفکیک مورد اشاره قرار میگیرد و در نهایت روشن خواهد شد که جعل و بهکارگیری این اصطلاحات، بهویژه در دستگاه فلسفی اصالت وجودی؛ بهطور خاص حکمت متعالیه، نیازمند بازنگری است و ضرورت دارد که اصلاح زبانشناسانهای برای استفاده از این واژگان صورت گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصطلاح یک؛ ذات؛ اصطلاح دو؛ ذاتی؛ اصطلاح سه؛ اصالت ماهیت؛ اصطلاح چهار؛ معقول ثانی؛ اصطلاح پنج؛ مواد ثلاث | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| The Conceptual Implication of the Terms “Essence (Dhāt),” “Essential (Dhātī),” and “Per Se (Bi l Dhāt)” for the Primacy of Quiddity in Islamic Philosophy | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Hojjat Asadi | ||
| Assistant Professor, Department of Islamic Philosophy and Wisdom, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The terms dhāt (essence), dhātī (essential), and the qualificative expression bi l dhāt (per se), along with their related concepts, are among the most frequently employed notions in Islamic logic and philosophy. Across the various schools of Islamic thought, these terms have been used in multiple lexical and technical senses. While in some contexts a clear distinction among these meanings has been carefully maintained, in other cases such distinctions lack sufficient clarity. As a result, certain usages carry implicit connotations and conceptual residues of the doctrine of the primacy of quiddity. Although this poses no difficulty within philosophical systems that do not endorse the primacy of existence—and indeed remains fully compatible with quiddity based metaphysics—it becomes deeply problematic once the primacy of existence is adopted as the foundational principle of a philosophical system. Employing an analytical method through a close reading of classical discussions among Muslim philosophers on this issue, and by critically examining and evaluating these positions, the present study argues that the terms dhāt, dhātī, and the qualificative bi l dhāt are remnants of a quiddity based mode of thought—an epistemic and metaphysical paradigm that has been superseded. The paper further presents textual and conceptual evidence in support of this claim, which is discussed in a differentiated manner throughout the study. Ultimately, it is argued that the formulation and continued use of these terms—particularly within an existentialist philosophical framework, and especially in Transcendent Philosophy (al Ḥikma al Mutaʿāliyah)—require critical reassessment, and that a linguistic and conceptual revision is necessary for their appropriate employment. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| essence (dhāt), essential (dhātī), primacy of quiddity, second intelligibles, the three modalities (al mawādd al thalāthah) | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 106 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 60 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب