پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,123 |
| تعداد مقالات | 76,599 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,337,404 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,509,452 |
ایران قاجاری و حقوق بینالملل: از مواجهه تا درک مفاهیم و ساختارها | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 44-63 اصل مقاله (639.39 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.401176.654598 | ||
| نویسندگان | ||
| فرید فتحی1؛ محسن نیکبین* 2 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد ، گروه حقوق عمومی و بینالملل، دانشکدۀ حقوق ،دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران. | ||
| 2استادیار گروه حقوق عمومی و بینالملل، دانشکدۀ حقوق ،دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران | ||
| چکیده | ||
| تحول نظم حقوق بینالملل در قرن نوزدهم، دولتهای شرقی را در برابر منظومهای از اصول نوین قرار داد که بنیادهای سنتی مناسباتشان را به چالش میکشید. مفاهیمی چون «حاکمیت سرزمینی»، «برابری حقوقی دولتها»، «منع مداخله» و «الزامآوری معاهدات» که برخاسته از عقلانیت مدرن و منطق اروپامحور بودند، بهمثابۀ زبان مشترک نظم جدید عمل کرده و ورود به آن را ناگزیر میساختند. ایرانِ قاجاری که در میانۀ فشارهای سیاسی، رقابتهای استعماری و الزامات دیپلماتیک قرار گرفته بود، ناچار شد به بازاندیشی در جایگاه خویش در این نظام نوظهور بپردازد. این پژوهش با رویکردی تحلیلی-تاریخی، میکوشد نحوۀ مواجهۀ ایران با این اصول را واکاوی کند. روش کار بر مبنای تحلیل انتقادی اسناد دیپلماتیک، متون حقوقی و گزارشهای مأموریتها و سفرنامههایی چون سفارتنامه، حیرتنامه و شرح مأموریت آجودانباشی سامان یافته است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که ایران نه صرفاً در مقام پذیرندۀ منفعل این مفاهیم، بلکه در جایگاه کنشگری آگاه ظاهر شد و کوشید مفاهیم مدرن را متناسب با بستر فکری، سیاسی و فرهنگی خویش بازتعریف کند. هرچند ساختارهای استعماری و نابرابریهای ژئوپلیتیکی، میدان مانور ایران را محدود میساخت، گفتمان حقوقی ایرانی بهتدریج گرایشی بومی پیدا کرد و به سمت تعریف هویت مستقل حقوقی در چهارچوب نظم نوین متمایل شد. این مطالعه نشان میدهد که گذار ایران به حقوق بینالمللِ مدرن فرآیندی خطی و ساده نبوده، بلکه حرکتی پیچیده، پرچالش و در عین حال سازنده بوده است؛ حرکتی که ضمن پذیرش اجتنابناپذیر اصول مدرن، بر نوعی مقاومت و بازآفرینی مفهومی نیز استوار بود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| حقوق بینالملل مدرن؛ دورۀ قاجار؛ برابری حاکمیت دولتها؛ معاهدات؛ مفاهیم و ساختارها | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Qajar Iran and International Law: From Encounter to the Understanding of Concepts and Structures | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Farid Fathi1؛ Mohsen Nikbin2 | ||
| 1M.A. Student in International Law, Department of Public and International Law, Faculty of Law, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran | ||
| 2Assistant Professor, Department of Public and International Law, Faculty of Law, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| The transformation of the international legal order in the nineteenth century confronted Eastern polities with a constellation of novel principles that unsettled the foundations of their traditional relations. Concepts such as territorial sovereignty, sovereign equality of states, non-intervention, and the binding force of treaties, rooted in modern rationality and a Eurocentric logic, operated as the common language of the emerging order and rendered entry into it unavoidable. Qajar Iran, situated amid political pressures, imperial rivalries, and diplomatic imperatives, was compelled to rethink its place within this nascent system. Adopting a historical–analytical approach, this study examines how Iran engaged these principles. The methodology rests on critical analysis of diplomatic documents, legal texts, and reports of missions and travelogues, including Sefaratameh, Heyratnameh, and the mission report of the Ajodanbashi (Adjutant-General). The findings indicate that Iran did not merely receive these concepts passively; rather, it acted as a conscious agent seeking to recalibrate modern notions in light of its own intellectual, political, and cultural contexts. Although colonial structures and geopolitical asymmetries constrained the scope for action, Iranian legal discourse gradually assumed a more indigenous orientation and began to articulate an autonomous legal identity within the new order. The study shows that Iran’s transition to modern international law was neither linear nor simple, but a complex, contested, and ultimately generative process, one that combined the unavoidable adoption of modern principles with elements of resistance and conceptual re-articulation. In this sense, Iran’s encounter with modern international law exemplifies a negotiated accommodation, in which reception, critique, and reinterpretation unfolded in tandem, helping shape a distinctive legal self-understanding within the global order. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Modern International Law, Qajar Era, Sovereign Equality of States, Treaties, Concepts and Structures | ||
| مراجع | ||
|
آدمیت، فریدون (1357). اندیشههای میرزا آقاخان کرمانی. تهران: پیام.
آفاری، جانت (۱۳۷۹). انقلاب مشروطه ایران، ۱۹۰۶-۱۹۱۱ (۱۲۸۵-۱۲۹۰). ترجمۀ رضا رضایی. تهران: بیستون.
اشرف، احمد (۱۳۸۱). هویت ایرانی: از دوران باستان تا پایان پهلوی. ترجمۀ حمید احمدی. تهران: نشر نی.
امانت، عباس (1396). تاریخ مدرن ایران. تهران: نشر کتاب پارسه.
الگار، حامد (۱۴۰۰). دین و دولت در ایران: نقش علما در دوره قاجار. ترجمۀ ابوالقاسم سری. تهران: توس.
پیران، حسین (۱۳۸۹). سیر شیبانی: حقوق روابط بینالملل در اسلام (چاپ اول). تهران: گنج دانش.
خدوری، مجید (۱۳۹۱). جنگ و صلح در قانون اسلام: بهضمیمه رسول اکرم در میدان جنگ. ترجمۀ سید غلامرضا سعیدی. به کوشش و مقدمۀ سید هادی خسروشاهی. قم: کلبه شروق.
کاظمزاده، فیروز (۱۳۷۱). روس و انگلیس در ایران. ترجمۀ منوچهر امیری. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
صالحی، نصرالله (۱۳۷۷). اسنادی از روند انعقاد عهدنامه دوم ارزنة الروم (۱۲۵۸-۱۲۶۴ق). تهران: وزارت امور خارجه، مرکز چاپ و انتشارات.
صالحی، نصرالله (۱۴۰۱). ملاحظات و محاکمات: چهار لایحه در تحدید حدود ایران و عثمانی (۱۲۹۲-۱۲۹۴ق). تهران: طهوری.
طاهری، فرهاد (۱۳۹۱). راهنمای سفرا. تهران: سفیر اردهال.
مرسلوند، حسن (۱۳۴۶). حیرتنامه ایلچی. چ اول. تهران: کتابخانه ملی ایران.
مستشارالدوله، یوسفخان (1287ق). یک کلمه. تهران: کتابخانه ملی ایران.
مشیری، محمد (۱۳۵۶). شرح ماموریت آجودانباشی نظام الدوله. تهران: اشرفی.
ملکمخان، میرزا (۱۳۱۲ق). روزنامه قانون. شمارههای مختلف.
نیکبین، محسن (۱۳۹۹). حقوق ملل. تهران: میراث مکتوب.
Abrahamian, E. (1982). Iran between two revolutions. Princeton: Princeton University Press Anghie, A. (2005). Imperialism, sovereignty and the making of international law. Cambridge: Cambridge University Press. Brownlie, J.. (2008). Principles of Public International Law (7th ed.). Oxford: Oxford University Press. Cassese, A. (2005). International law (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press. Chehabi, H. E. (1990). Iranian politics and religious modernism: The liberation movement of Iran under the Shah and Khomeini. Ithaca: Cornell University Press. Crawford, J. (2012). Brownlie’s principles of public international law (8th ed.). Oxford: Oxford University Press. Foran, J. (1994). Fragile resistance: Social transformation in Iran from 1500 to the Revolution. Boulder: Westview Press. Gheissari, A. (1998). Iranian intellectuals and the West: The tormented triumph of nativism. Tehran: Nashr-e Markaz. Gheissari, A. (2006). Iranian intellectuals in the twentieth century. Austin: University of Texas Press. Gheissari, A., & Nasr, V. (2006). Democracy in Iran: History and the quest for liberty. Oxford: Oxford University Press. Gong, G. W. (1984). The standard of 'civilization' in international society. Oxford: Clarendon Press. Hairi, A.-H. (1977). Shi‘ism and constitutionalism in Iran. Leiden: Brill. Keddie, N. R. (1981). Roots of revolution: An interpretive history of modern Iran. New Haven: Yale University Press. Keddie, N. R. (2003). Modern Iran: Roots and results of revolution. New Haven: Yale University Press. Koskenniemi, M. (2001). The gentle civilizer of nations: The rise and fall of international law, 1870–1960. Cambridge: Cambridge University Press. Koskenniemi, M. (2002). From apology to utopia: The structure of international legal argument. Cambridge: Cambridge University Press. Koskenniemi, M. (2004). International law and raison d’état: Rethinking the prehistory of international law. European Journal of International Law, 15(5), 491–515. https://doi.org/10.1093/ejil/15.5.963. Martti, K. (2007). The fate of public international law: Between technique and politics. Modern Law Review, 70(1), 1-30. https://doi.org/10.1111/j.1468-2230.2006.00624.x. Martin, V. (2013). Iran between Islamic nationalism and secularism: The constitutional revolution of 1906. London: I.B. Tauris. Makau W. M. (2000). What is TWAIL?. Proceedings of the American Society of International Law, (94), 31-38. https://doi.org/10.1017/S0272503700054896. Najmabadi, A. (2005). Women with mustaches and men without beards: Gender and sexual anxieties of Iranian modernity. Berkeley: University of California Press. Rahimieh, N. (1999). Missing Persians: Discovering voices in Iranian cultural history. Syracuse: Syracuse University Press. Shaw, M. N. (2021). International law (9th ed.). Cambridge: Cambridge University Press. Zubaida, S. (1993). Islam, the people and the state: Essays on political ideas and movements in the Middle East. London: I.B. Tauris.
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 53 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 88 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب