نگاه انتقادی به جغرافیای تاریخی قفقاز در آثار حاجی میرزا زینالعابدین شیروانی | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 64-89 اصل مقاله (1.34 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.394289.654575 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه جعفرنیا1؛ محمد عزیزنژاد* 2 | ||
| 1استادیار، گروه تاریخ، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه پیامنور، تهران، ایران | ||
| 2دانشآموختۀ دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشکدۀ حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران | ||
| چکیده | ||
| حاجی میرزا زینالعابدین شیروانی (۱۱۹۴-۱۲۵۳ق./ ۱۷۸۰-۱۸۳۷م.) از مشایخ طریقت صوفی نعمتاللهیه در دورۀ قاجاریه بود که نزدیک به چهار دهه از عمر خود را با هدف کشف حقیقت و معرفت نفس به سیروسیاحت در سرزمینهای مختلف اسلامی سپری کرد. او مشاهدات خود را در سه سفرنامۀ مهم با عناوین ریاضالسّیاحه، حدائقالسّیاحه و بستانالسّیاحه ثبت نمود. قفقاز ازجمله مناطقی بود که جغرافیای طبیعی، جغرافیای انسانی و قومی مناطق مختلف آن مورد توجه شیروانی قرار گرفته است. قفقاز بخشی از قلمرو ایران بود که توسط روسها جدا شد و بازدید شیروانی از قفقاز در این برهۀ حساس تاریخی، اهمیت گزارشهای او دربارۀ این منطقه را برجسته میسازد. هدف پژوهش حاضر، بازخوانی و نقد بازنمایی جغرافیای تاریخی قفقاز در این آثار است. بدین منظور، با بهرهگیری از رویکرد انتقادی و روش نقد تاریخی، دادههای جغرافیایی و تاریخی موجود در سفرنامههای شیروانی بررسی و با منابع پیشین مقایسه شد. یافتهها نشان میدهند اگرچه گزارشهای شیروانی دربارۀ قفقاز در بسیاری موارد متکی بر آثار مورخان و جغرافیدانان اسلامی گذشته است و اطلاعات نوآورانۀ کمی دارد، مشاهدات عینی شیروانی، بهویژه در زمینۀ ترکیب جمعیتی، تنوع زبانی، مذاهب و ویژگیهای فرهنگی برخی شهرهای قفقاز، ارزشمند و منحصربهفرد است. نوآوری این مقاله در آن است که با نگاهی انتقادی، نقش سفرنامههای شیروانی را در تداوم و در عین حال بازآفرینی سنت جغرافیای تاریخی اسلامی دربارۀ قفقاز برجسته میکند | ||
| کلیدواژهها | ||
| حاجی میرزا زینالعابدین شیروانی؛ جغرافیای تاریخی؛ قفقاز؛ ریاضالسیاحه؛ حدائقالسیاحه؛ بستانالسیاحه | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 248 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 200 |
||