واکاوی نگاه نقادانه روحانیان دورۀ پهلوی به رویکردهای دینی صفویان | ||
| پژوهشنامه تاریخ تمدن اسلامی | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 90-115 اصل مقاله (635.55 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhic.2025.394550.654576 | ||
| نویسندگان | ||
| نازنین جلیلی1؛ محمود شیخ* 2؛ قربان علمی3 | ||
| 1دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران | ||
| 2استادیار، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 3گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل نقدهای روحانیون عصر پهلوی به رویکردهای دینی حکومت صفویه انجام شده است. صفویان به عنوان نخستین حکومت فراگیر شیعی در ایران، تأثیر عمیقی بر شکلگیری هویت مذهبی و فرهنگی ایرانیان داشتهاند و بازخوانی انتقادی سیاستهای دینی آنان میتواند به درک بهتر سیر تحول اندیشۀ دینی در ایران کمک کند. این پژوهش با بررسی آثار و دیدگاههای روحانیانی چون ابراهیم زنجانی، شریعت سنگلجی، خمینی، طالقانی، مطهری، بهشتی، امام خمینی، ابوالفضل برقعی و صالحی نجفآبادی که متعلق به جریانهای فکری متفاوتی هستند، به سه محور اصلی نقد رویکردهای دینی صفویان دست یافته است: نخست، استبداد دینی و استفادۀ ابزاری از دین برای تحکیم قدرت سیاسی که عمدتاً از سوی روحانیان انقلابی مطرح شده و بر تضاد استبداد دینی با آموزههای اصیل اسلامی تأکید دارد؛ دوم، گریز از عقلانیت و رواج بدعت و خرافه که پرتکرارترین محور نقد بوده و از سوی طیف متنوعی از روحانیان با گرایشهای سلفی، فلسفی و اصلاحطلبانه مطرح شده است؛ سوم، تفرقۀ مذهبی و تضعیف وحدت اسلامی که متأثر از گفتمان بیداری اسلامی و وحدت جهان اسلام در برابر استعمار غربی است. نتایج پژوهش نشان میدهد که نقدهای روحانیان معاصر به رویکردهای دینی صفویان، متأثر از خاستگاههای فکری، دغدغههای معرفتی و رویکردهای سیاسی آنان بوده و بازتابدهندۀ تحولات اندیشۀ دینی در ایران معاصر است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| صفویه؛ پهلوی؛ روحانیت؛ تشیع؛ استبداد دینی؛ خرافات و بدعت؛ وحدت اسلامی؛ اصلاح دینی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 519 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 270 |
||