تحلیل وضعیت حکمرانی آب در ایران از منظر پیامدهای اجتماعی انتقال آب بینحوضهای | ||
| حکمرانی منابع طبیعی | ||
| مقاله 5، دوره 3، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 78-96 اصل مقاله (1.02 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jnrg.2026.410584.1090 | ||
| نویسندگان | ||
| محمدعلی کیانی1؛ افسانه دهقان پور فراشاه* 2 | ||
| 1گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2گروه حکمرانی فرهنگی و اجتماعی، دانشکدۀ حکمرانی، دانشکدگان مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| توسعه نامتوازن و توزیع نامتعادل آب، خاک و جمعیت در ایران، موجب نابرابری زمانی و مکانی میان منابع و مصارف آب شده است. در این شرایط، تأمین پایدار آب شرب بهمنزله یکی از وظایف اساسی حاکمیت، خطمشیگذاران را به استفاده از راهبردهای مختلف تأمین آب سوق داده است که انتقال آب بینحوضهای از مهمترین این راهبردها محسوب میشود. با وجود نقش بالقوه این خطمشی در تأمین آب شرب مناطق کمآب، انتقال آب بینحوضهای، تنها یک راهحل فنی نبوده و با مجموعهای گسترده از پیامدهای اجتماعی همراه است که میتواند بر جوامع مبدأ و مقصد تأثیرات عمیق و گاه منفی بر جای گذارد. این پژوهش کیفی با هدف شناسایی و تبیین پیامدهای اجتماعی انتقال آب بینحوضهای در ایران، با تأکید بر فلات مرکزی ایران انجام شده است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۲۱ نفر از خبرگان حوزه حکمرانی آب و هیدروپلیتیک گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون تحلیل شد. مشارکتکنندگان به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند و فرایند مصاحبه تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. نتایج پژوهش به شناسایی ۶ مضمون اصلی، 17 مضمون فرعی و 106 کد منجر شد که بیانگر طیف گستردهای از پیامدهای اجتماعی منفی انتقال آب بینحوضهای است. مضامین اصلی شناساییشده عبارتاند از زوال سرمایه اجتماعی و اعتماد عمومی، واگرایی و تهدید همبستگی ملی، نابرابری و احساس تبعیض، دگردیسیهای جمعیتی و آسیبهای سکونتگاهی، سیاسی شدن آب و بهرهبرداریهای ابزاری، اضمحلال زیستتمدنی و سلامت اجتماعی. یافتهها نشان میدهد اگرچه انتقال آب میتواند بهمنزله کنشی برای ایفای مسئولیت حاکمیت در تأمین آب شرب استفاده شود، بهدلیل پیامدهای اجتماعی قابلتوجه، این خطمشی باید تنها بهمثابه آخرین گزینه و پس از بهرهگیری حداکثری از راهکارهای جایگزین در مدیریت تقاضا، افزایش بهرهوری و اصلاح الگوی مصرف مدنظر قرار گیرد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| انتقال آب؛ انتقال آب بینحوضهای؛ پیامدهای اجتماعی؛ حکمرانی آب؛ هیدروپلیتیک | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 505 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 117 |
||