پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,171 |
| تعداد مقالات | 77,064 |
| تعداد مشاهده مقاله | 155,918,488 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 117,423,450 |
«وضعیت»های بینالمللی دولت اسلامی ؛ از کمالگرایی تا واقعنگریِ فقهی (با تاکید بر نگاه فقهی آیهالله خامنهای) | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 اسفند 1404 اصل مقاله (796.98 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.401837.669892 | ||
| نویسنده | ||
| هادی حاج زاده* | ||
| استادیار، گروه حقوق، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه گلستان، گرگان، ایران | ||
| چکیده | ||
| یکی از مباحث بنیادین در فقه سیاسی اسلام، تبیین «وضعیتهای بینالمللی دولت اسلامی» در مواجهه با جهان بیرون است. برخی متکلمان و فقهای مسلمان، غالباً با رویکردی کمالگرایانه، دولت اسلامی را نهادی جهانی و فراگیر دانسته و سایر دولتها را نامشروع قلمداد کردهاند. این نگاه، هرچند مبین غایت و آرمان نظام اسلامی است، اما در عرصه عمل با چالشهای متعددی مواجه شده است. در مقابل، برخی دیگر از فقهای اسلامی با رویکردی واقعگرایانه، ضمن حفظ اصول کلامی، به رسمیت شناختن شرایط عینی و متغیر روابط بینالملل را لازم دانسته و سازوکارهایی چون صلح، هُدنه، تَرَبُّص و معاهدات را برای اداره این وضعیتها طراحی کرده است.مسئله اصلی این پژوهش تبیین شرایط و ترسیم مرزهای فقهی میان این وضعیتهای گوناگون است.فرضیه این پژوهش بر این مبنا است که فقه سیاسی شیعه، ظرفیتهای بالقوهای برای مدیریت واقعیتهای امروزینِ روابط بینالملل دارد.یافتههای مقاله نشان میدهد که در فقه سیاسی شیعه و به ویژه از منظر آیه الله العظمی خامنه ای، اصل اولیه در روابط خارجی اسلام، «مبارزه» و «مقاومت» تا رسیدن به اهداف والای اسلامی است که این مهم ممکن است از رهگذر جنگ، صلح، آتشبس و . و در چارچوب مصلحت اسلام و امت اسلامی حاصل شود. در این دیدگاه، صلح و آتشبس هرگز به معنای تسلیم یا انفعال نیست، بلکه در منظومهی مقاومت اسلامی، ابزاری برای تجدید قوا و تقویت جایگاه مسلمین تحلیل میشود. بر این اساس، توقف حمله و پذیرش صلح یا آتشبس، همواره تابع شرایط زمانی، مکانی، قدرت نسبی دشمن، ظرفیتهای داخلی و مصلحت عالیه اسلام است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| فقه سیاسی؛ روابط بینالملل؛ جنگ؛ صلح؛ هُدنه؛ تَرَبُّص | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| International “Situations” of the Islamic State From Theological Perfectionism to Jurisprudential Realism(With Emphasis on the Jurisprudential Perspective of Ayatollah Khamenei) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| هادی حاج زاده | ||
| Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities and Social Science, University of Golestan, Gorgan, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Statuses of the Islamic state in its interaction with the outside world are one of the most fundamental discussions in the Islamic political jurisprudence. Some Muslim theologians, often with a perfectionist approach, have portrayed the Islamic state as a universal entity and considered other states illegitimate. While this vision reflects the ultimate ideal of the Islamic order, it has faced serious challenges in practice. By contrast, some other Islamic jurisprudence, adopting a more pragmatic orientation, while safeguarding theological principles, acknowledges the dynamic realities of international relations and provides mechanisms such as peace, truce, waiting, and treaties to manage them. The core question of this study is to clarify the conditions and juristic boundaries among these different statuses. The hypothesis is that Shi‘a political jurisprudence has significant potential to manage the complexities of contemporary international relations. Findings show that in Shi‘a thought, particularly in the view of Ayatollah Khamenei, the primary principle in Islam’s foreign relations is "Struggle" and "Resistance" until the higher goals of Islam are achieved. Such a struggle may take the form of war, peace, or ceasefire, provided it serves the overarching interests of Islam and the Muslim community. In this framework, peace and truce are not signs of surrender or passivity but instruments for regrouping and strengthening Muslims’ position. Thus, halting hostilities or accepting peace or truce always depends on temporal and spatial conditions, the enemy’s relative power, internal capacities, and the supreme interest of Islam. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Political Jurisprudence, International Relations, War, Peace, Hudna, Tarabbuṣ | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم
ابنبابویه، محمدبنعلی [شیخ صدوق]. (بیتا). علل الشرایع. جلد ۲. قم: مکتبة الداوری.
ابوالحسینی، علی اکبر (1389). دلایل مشروعیت هدنه، پژوهشهای فقه و حقوق اسلامی. 6 (21)، 11-32
افتخاری، اصغر، و محمدیسیرت، حسین. (۱۳۹۲). «صلح» و «سلم» در قرآن کریم. مطالعات قرآن و حدیث، 6 (2)، 53-78.
انصاری، مرتضی (شیخ). (1373 ق). صراط النجاة. جلد ۱. قم: کنگره جهانی بزرگداشت دویستمین سالگرد میلاد شیخ اعظم انصاری.
جاوید، محمدجواد، و محمددوست، علی. (۱۳۸۹ ش). حقوق بشر معاصر و جهاد ابتدایی در اسلام. پژوهشنامه حقوق اسلامی. 11 (2)، 121-152.
حسینی خامنهای، سیدعلی. (1376). مهادنه، مجله فقه اهل بیت علیهمالسلام، 1 (11-12)، 3-120.
ــــــــــ. (۱۴۲۰ ق). أجوبة الاستفتاءات. بیروت: الدارالإسلامیة.
ــــــــــ. (۱۴۰۳/۰۵/۲۴). «بیانات در دیدار دستاندرکاران کنگره ملی شهدای استان کهگیلویه و بویراحمد». پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای. بازیابی از: https: //farsi. khamenei. ir/newspart-index? tid=20803
حسینی شیرازی، سید محمد. (۱۴۲۸ ق). من فقه الزهراء. قم: [بینا].
حر عاملی، محمد بن حسن. (1416). تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة. قم: مؤسسة آل البیت (علیهمالسلام) لإحیاء التراث.
حلبی، ابوالصلاح تقی بن نجم (بی تا). الکافی فی الفقه. اصفهان: مکتبة الإمام أمیرالمؤمنین علی (علیهالسلام) العامة.
حلی (علامه)، حسن بن یوسف. (1410 ق). إرشاد الأذهان إلی أحکام الإیمان. قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی
ــــــــــ. (1412 ق). منتهی المطلب فی تحقیق المذهب. جلد ۱۵. مشهد: آستانة الرضویة المقدسة. مجمع البحوث الإسلامیة.
ــــــــــ. (۱۴۱۳ ق). قواعدالأحکام. قم: جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیة بقم؛ مؤسسة النشر الإسلامی.
ــــــــــ. (۱۴۱۴ ق). تذکرة الفقهاء. جلد ۹. قم: مؤسسة آلالبیت (ع) لإحیاء التراث.
ــــــــــ. (۱۴۲۰ ق). تحریر الأحکام الشرعیة علی مذهب الإمامیة. جلد ۲. قم: مؤسسة الإمام الصادق (ع).
حلی (محقق)، جعفر بن حسن. (۱۴۰۸ ق). شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام. قم: اسماعیلیان.
دهشیری محمدرضا (1378). آرمانگرایی و واقعگرایی در سیاست خارجی از دیدگاه امام خمینی (ره). سیاست خارجی. 1 (۵۰)، 329-356.
روحانی، سید صادق. (1435 ق). فقهالصادق. قم: آیین دانش.
ساعد وکیل، امیر (1398). حقوق مسئولیت بینالمللی، تهران: میزان.
سیدحسینی تاشی، سید صادق (1398)، ملاحظاتی بر مقاله «آرمانگرایی و واقعنگری»، مجله فقه، 26 (1)، 55-80.
سید رضی، محمد بن حسین بن موسی (گردآورنده). (۱۳۷۹ ش). نهجالبلاغه. ترجمه و شرح فیضالإسلام. قم: انتشارات هجرت.
صالحی نجفآبادی، نعمتالله. (۱۳۸۲ ش). جهاد در اسلام. چاپ اول. تهران: نشر نی.
ضیایی بیگدلی، محمدرضا. (۱۳۷۵ ش). اسلام و حقوق بینالملل. تهران: گنج دانش.
طالقانی، سید محمود. (۱۳۶۲ ش). پرتوی از قرآن. جلد ۴. تهران: شرکت سهامی انتشار.
طوسی (شیخ)، محمد بن حسن. (۱۳۸۷ ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. جلد 8. تهران: مکتبة المرتضویة.
ــــــــــ. (1400 ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی. بیروت:دار الکتاب العربی.
شهید ثانی [عاملی، زینالدین بن علی] (۱۴۱۳ ق). مسالک الأفهام إلی تنقیح شرائع الإسلام. جلد 16. قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
ــــــــــ. (بی تا). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة. جلد ۲. بینا.
عاملی، یاسین عیسی. (۱۴۱۳ ق). الاصطلاحات الفقهیة فی الرسائل العملیة. بیروت: دارالبلاغة.
عبده، محمد، و رشیدرضا، محمد. (۱۳۶۶ ش). تفسیر المنار. جلد ۱۰. قاهره: المطبعة المصریة.
عراقی، ضیاءالدین (1414). شرح تبصرة المتعلمین (الطهارة إلی الإجارة). قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
عمیدزنجانی، عباسعلی (1392). قواعد فقه: جلد چهارم: بخش حقوق بین الملل. تهران: سمت.
ــــــــــ، موسی زاده، ابراهیم (1388) بایستههای فقه سیاسی، تهران: مجد.
فضلالله، محمدحسین. (1439 ق). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک للطباعة و النشر و التوزیع.
قربان نیا ناصر (1382). حقوق جنگ در اسلام. رواق اندیشه. 1 (۲۲).
قرشی، سیدعلیاکبر. (۱۳۷۷ ش). تفسیر احسنالحدیث. تهران: بعثت.
قطبراوندی، سعید بن هِبَةالله. (۱۴۰۵ ق). فقه القرآن. قم: کتابخانه عمومی آیتاللهالعظمی مرعشی نجفی.
قمی، علی بن ابراهیم. (1404 ق). تفسیر القمی. قم:دار الکتاب.
کاشانی، محمد (1398). بررسی تطبیقی جهاد ابتدایی از منظر فقه و سنت تاریخی معصومین علیهم السلام و عهدین. کلام و ادیان. 1 (۱). 53-90
کاشفالغطاء، جعفر بن خضر (بی تا). کشف الغطاء عن مبهمات شریعه الغراء. اصفهان: مهدوی
کاظمی، علیاصغر. (۱۳۶۸ ش). مفهوم آتشبس، ترک مخاصمه و متارکه جنگ از دیدگاه حقوق بینالملل. مجله حقوقی، 1 (11)، 125-151.
محقق داماد، سیدمصطفی (1396). حقوق بین الملل؛ رهیافتی اسلامی. تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
منتظری، حسینعلی. (۱۳۷۹ ش). مبانی فقهی حکومت اسلامی. جلد ۱. تهران: انتشارات سرایی.
موسوی خمینی (امام)، سید روحالله (1378). صحیفه امام. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
موسوی سبزواری عبدالاعلی (1413). مهذب الأحکام فی بیان الحلال و الحرام. قم: السید عبد الاعلی السبزواری.
مهدیپور، آسیه. (1401). تحلیل مضمون جهاد در اندیشه آیت الله خامنه ای. علوم سیاسی. 1 (۹۷)، 75-106
میرزای قمی، محمدحسن. (1371 ش). جامع الشتات فی الفقه. جلد ۲. تهران: کیهان.
نجفی، محمدحسن. (۱۴۲۱ ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. جلد ۲۱. قم: مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهمالسلام).
وحید خراسانی، حسین. (1386 ق). منهاج الصالحین. جلد ۱. قم: مدرسة الامام باقر العلوم.
هاشمی شاهرودی، سید محمود. (۱۳۸2 ش). فرهنگ فقه مطابق مذهب اهلبیت (ع). قم: مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت (علیهمالسلام).
ــــــــــ(الف). (1432ق). موسوعة الفقه الإسلامی المقارن. جلد ۳۴. قم: مؤسسة دائرةالمعارف الفقه الإسلامی.
ــــــــــ(ب). (1432 ق). منهاج الصالحین. جلد ۱. قم: مکتب آیة الله العظمی السید محمود الهاشمی.
معاونت پژوهشی مؤسسه تحقیقات و پژوهشهای سیاسی-علمی ندا. (1387 ش). هُدنه چیست؟. نشریه مطالعات فلسطین، 4 (11). 101-110 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 61 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 42 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب