پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,130 |
| تعداد مقالات | 76,733 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,923,900 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,924,975 |
بررسی دیدگاه فقیهان در زمینۀ معیار مخالفت با عامه | ||
| فقه و مبانی حقوق اسلامی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 اسفند 1404 اصل مقاله (895.8 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jjfil.2026.361730.669582 | ||
| نویسندگان | ||
| سید ابوالقاسم نقیبی1؛ محمد امامی* 2؛ حسین نور الدینی3 | ||
| 1استاد، گروه فقه و حقوق جزا، دانشکدۀ الهیات و علوم اسلامی، دانشگاه شهید مطهری، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران | ||
| 3استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه عدالت، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| بر اساس قواعد اصولی امامیه، برای رفع تعارض میان اخبار، به مرجحاتی تمسک می شود که یکی از آنها، اخذ به خبر مخالف عامّه و طرد خبر موافق با آنان است. با این حال، در میان فقهای امامیه درباره معنای دقیق و ملاک تشخیص «عامّه» اختلاف نظر وجود دارد. ملاکهای پیشنهادی شامل فتوای فقهای مذاهب اهل سنت، میل حکام و قضات، روایات منقول از ایشان، آرای ابوحنیفه ، خبر شاذ و مطابقت با قواعد اهل سنت بوده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای، به نقد و بررسی ادله هر یک از این اقوال میپردازد. یافته تحقیق حاکی از آن است که هیچ یک از موارد مذکور به تنهایی نمیتواند ملاک کاملی برای «عامّه» بودن محسوب شود، بلکه هر یک به عنوان عنصری سازنده در تشکیل یک مفهوم فراگیرتر ایفای نقش میکنند. این مفهوم جامع را میتوان «افکار عمومی» یا «افکار عامّه» نامید. شواهد لغوی و عباراتی در متون روایی، از قبیل کاربرد واژههایی مانند «الناس»، «العامه»، «القوم» و یا تعابیری همچون «هذا حدیث شدید لایتحمله الناس.» این دیدگاه را تأیید و تقویت مینماید. برخی اسناد تاریخی و روایی نیز شهادت می دهد که در مواردی ائمه ( علیهم السلام) انظار عمومی و دیدگاه های آنها را مد نظر داشته اند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تعارض ادله؛ مرجحات؛ عامه؛ مخالفت با عامه؛ افکار عمومی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Re-examining the Criterion of “Mukhālifat ʿĀmmah” in Imami Sources From Madhāhib al-Fiqhīyyah Verdicts to Public Opinion | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Seyyed Abo-Lghasim Naghibi1؛ Muhammad Imami2؛ Hosein Noor Oldini3 | ||
| 1Professor, Department of Jurisprudence and Criminal Law, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Shahid Motahari University, Tehran, Iran | ||
| 2Associate Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Department of Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Adalat University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| According to Imami jurisprudential principles, one established method for resolving apparent contradictions between narrations is the use of preferential criteria. Among these is the preference for narrations that oppose the al-ʿĀmmah and the rejection of those that conform to them. This principle is prominent in Imami legal theory, but Imami jurists disagree about the meaning of al-ʿĀmmah and how to identify it. Interpretations include equating al-ʿĀmmah with the legal verdicts of Sunni jurisprudence, the inclinations of political rulers and judges, narrations from Sunni sources, opinions of Abū Ḥanīfah, or general agreement with Sunni legal principles. The present study uses a descriptive-analytical method and relies on library-based sources. It critically assesses the foundations of each interpretation. The analysis shows that none of these criteria, when alone, can fully define al-ʿĀmmah. Each criterion reveals only part of a broader notion. The findings suggest al-ʿĀmmah refers to prevailing public opinion, shaped by social, legal, and political influences. Lexical analysis and narrative texts support this, with references to "al-Nās," "al-ʿĀmmah," "al-Qawm," and phrases about ideas people cannot accept. These reinforce the proposed framework. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Conflicting Evidence, Preferential Criteria, Mukhālifat, al-ʿĀmmah, Public Opinion | ||
| مراجع | ||
|
ابن أبی جمهور، محمد بن زین الدین) 1405ق). عوالی اللئالی العزیزیة فی الأحادیث الدینیة. قم:دار سید الشهداء للنشر.
ابنجوزی، عبدالرحمنبن علی (بی تا). مناقب الامام احمد بن حنبل. به کوشش عبدالله ترکی، بیجا:دار هجر.
ابن حبته انصاری، أبو یوسف یعقوب (بی تا). الآثار. بیروت:دار الکتب العلمیة.
ابن رشد، محمد بن أحمد (1408ق). المقدمات الممهدات. محقق: محمد حجی، بیروت: دارالغرب الإسلامی.
ابن فارس، احمد (1404ق). معجم مقائیس اللغة. قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه.
ابن قدامه حنبلی، عبدالله بن احمد (1388ق.). المغنی. قاهره: مکتبة القاهرة.
ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1407ق). البدایة و النهایة. بیروت: دارالفکر.
ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. بیروت:دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع-دار صادر.
احمدیان، عبدالله (1375). امام شافعی. تهران: احسان.
اصفهانى، محمد حسین (1374). نهایة الدرایة فی شرح الکفایة. قم: سید الشهداء.
امام خمینى، سید روح الله (1375). التعادل و الترجیح. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
ــــــــــ(1410ق). الرسائل. قم: اسماعیلیان.
ــــــــــ(1418ق). تنقیح الأصول. تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
آخوند خراسانى، محمد کاظم (1409ق).، کفایة الأصول. قم: طبع آل البیت.
آملى، میرزاهاشم (1386ق). تحریر الأصول. قم: مکتبة الداوری.
بحرانى، محمد صنقور على (1428ق). شرح الأصول من الحلقة الثانیة. قم: مولف.
بحرانى، یوسف (1405ق). الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
ــــــــــ(بی تا). کشکول. بیروت:دار و مکتبه الهلال.
پاکتچی، احمد، (1372). «مدخل ابوحنیفه»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج5، تهران: مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.
تسلیخ، محسن، عربشاهی قلعه جوقی، ابو الفضل، حسینی، بیبی زینب و بهمن پوری، عبد الله (1398). واکاوی دلالت قاعده مخالفت با عامه در فقه و اصول شیعه. فقه و اصول، 16 (4)، 573-599.
جزایری، سید نعمت الله (بی تا). زهر الربیع. بیروت: العالمیه للتجلید.
جوهرى، اسماعیل بن حماد (14109. الصحاح-تاج اللغة و صحاح العربیة. بیروت:دار العلم للملایین.
حائرى، على اکبر (1991م). تحقیق الحلقة الثانیة. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
حائرى اصفهانى، محمدحسین (1404ق). الفصول الغرویة فی الأصول الفقهیة. قم:دار احیاء العلوم الاسلامیه.
حرعاملى، محمدبن حسن (1418ق9. الفصول المهمة فی أصول الأئمة: تکملة الوسائل. قم: موسسه معارف اسلامى.
ــــــــــ(1409ق). وسائل الشیعة إلى تحصیل مسائل الشریعة.، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام.
حسینى روحانی، سید محمدصادق (1412ق). فقه الصادق (ع). قم:دار الکتاب.
حسینى، سید صادق (1427ق). بیان الأصول. قم: دارالانصار.
حسینى عاملى، سید جواد (1419ق). مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
حیدرى، کمال (1428ق). الدروس شرح الحلقة الثانیة. قم: دارفراقد للطباعه و النشر.
خطیب بغدادی، احمد (1417ق). تاریخ بغداد. تحقیق: عطا مصطفی عبدالقادر، بیروت: دارالکتب العلمیه.
خطیب، مصطفی عبدالکریم (1416ق). معجم المصطلحات و القاب التاریخیه. بیروت: موسسه الرساله.
خویى، سید ابوالقاسم (1428ق). غایة المأمول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
دمیاطی، ابوبکر بن محمد (1418ق). إعانة الطالبین على حل ألفاظ فتح المعین. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوریع.
ذهبی، محمد (1405ق). سیر اعلام النبلاء. بیروت: مؤسسه الرساله.
راغب اصفهانى، حسین (1412ق). المفردات فی غریب القرآن. بیروت-دمشق:دار العلم-الدار الشامیة.
رشتى، حبیبالله (بی تا). بدائع الأفکار. قم: موسسة آل البیت (ع) .
رودسرى، ابراهیم (1419ق). الفوائد الغرویة. قم: مجمع الذخائر الاسلامیه.
سبحانى، جعفر (1388). الوسیط فی اُصول الفقه. قم: موسسه امام صادق (ع).
ــــــــــ(1414ق). المحصول فی علم الاُصول. قم: موسسه امام صادق (ع).
ــــــــــ(1419ق). مصادر الفقه الإسلامی و منابعه. بیروت:دار الأضواء.
شعیری، محمد بن محمد (بی تا). جامع الأخبار. نجف: مطبعة حیدریة.
شیخ انصارى، مرتضى بن محمد امین (1428ق). فرائد الأصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
شیخ طوسى، محمد بن حسن (1407ق). تهذیب الأحکام. تهران:دار الکتب الإسلامیه.
ــــــــــ(1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة. تهران: المکتبة المرتضویة.
ــــــــــ(1427ق). رجال. قم: انتشارات اسلامى.
صالحى مازندارنى، اسماعیل (1424ق). مفتاح الأصول. قم: صالحان.
صدر، محمد باقر (1408). مباحث الأصول. قم: مکتب الإعلام الإسلامی.
ــــــــــ(1417ق). بحوث فی علم الأصول. قم: موسسه دائره المعارف فقه اسلامی.
شیخ صدوق، محمّد بن علی (1386ق). علل الشرائع. قم: کتابفروشى داورى.
صدر الدین شیرازى، محمد (1383). أصول الکافی. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صیمری، حسین (1405ق). أخبار أبی حنیفة وأصحابه. بیروت: عالم الکتب.
طباطبایى حکیم، محمدسعید (1414ق). المحکم فی أصول الفقه. قم: موسسة المنار.
ــــــــــ(1428ق). الکافی فی أصول الفقه. بیروت:دار الهلال.
ــــــــــ(1431ق). التنقیح. بیروت: موسسه الحکمه الثقافه الاسلامیه.
طباطبایى قمى، سید تقى (1371). آراؤنا فی أصول الفقه. قم: محلاتی.
ــــــــــ(1423ق). الأنوار البهیة فی القواعد الفقهیة. قم: انتشارات محلاتى.
طریحى، فخر الدین (1416ق). مجمع البحرین. تهران: کتابفروشى مرتضوى.
عاملى، صدرالدین (1367ق). خلاصة الفصول فی علم الأصول. تهران: علمی.
علیزاده نوری، عطیه؛ فخلعی، محمدتقی و صابری، حسین (1393). نگرشی تاریخی ـ تحلیلی به مرجّحیت مخالفت با عامّه در متون فقه امامیه و تأمّلاتی در آن، کاوشی نو در فقه (21)، 81. 65-92.
ــــــــــ(1397). اعتبار سنجی مرجحیت مخالفت با عامه در علاج تعارض اخبار (مورد پژوهش: نجاست خمر). پژوهشهای فقهی، 14 (3). 555-580.
ــــــــــ(1399). درنگی در مرجّحیت مخالفت با عامّه در پرتو تحدید گستره عامّه. فقه و اصول، 5 (1). 98-120.
عمرانی یمنی، أبوالحسین یحیى (2000م). البیان فی مذهب الإمام الشافعی. محقق: قاسم محمد النوری، جده:دار المنهاج.
فسوی، یعقوب بن سفیان (1401ق). المعرفة و التاریخ. بیروت: موسسه الرساله.
فیض کاشانى، محمد محسن (1406ق). الوافی. اصفهان: کتابخانه امیرالمؤمنین (ع).
قاری، علی بن سلطان (1430ق). الاثمار الجنیه فی اسماء الحنفیه. بغداد: دیوان الوقف السنی.
قرافی، أحمدبن إدریس (1994م). الذخیرة. بیروت: دارالغرب الإسلامی.
قرشی، عبدالقادر (بی تا). الجواهر المضیة فی طبقات الحنفیة. کراچی: کتابخانه میرمحمد.
کشّى، محمد (1381ق). رجال الکشی. قم.
کلینى، محمد بن یعقوب (1407ق). الکافی. تهران:دار الکتب الإسلامیة.
کمره اى، محمدباقر (بی تا). أاصول الفوائد الغرویة فی مسائل علم أصول الفقه الاسلامى. تهران: فردوسی.
گراوند، مجتبی (1395). فلاحی فرد، مهرداد، «مقاله ساختار نهاد قضا در دو سدة پایانی خلافت عباسیان»، پژوهشنامة تاریخ اجتماعی و اقتصادی. سال پنجم. شمارة دوم.
گرجى، ابوالقاسم (1421ق). تاریخ فقه و فقها. تهران: سمت.
ماوردی، علیبن محمد (1419ق). الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الإمام الشافعی. بیروت:دار الکتب العلمیة.
مدنی کاشانی، رضا (1410ق). القصاص للفقهاء و الخواص. قم: دفتر انتشارات اسلامى.
مروجى، على (1410ق). تمهید الوسائل فی شرح الرسائل. قم: مکتب النشرالاسلامی.
مظفر، محمدرضا (1430ق). أصول الفقه. قم: انتشارات اسلامى.
مکارم شیرازى، ناصر (1428ق). انوار الأصول. قم: مدرسه الامام علی (ع).
منبجی، علی (1414ق). اللباب فی الجمع بین السنة و الکتاب. بیروت-دمشق:دار القلم-الدار الشامیة.
مومن، محمد (1419ق). تسدید الأصول. قم: موسسه النشرالاسلامی.
میرزاى قمى، ابوالقاسم (1430ق). القوانین المحکمة فی الأصول. قم: احیاءالکتب الاسلامیه.
نجفى، محمد حسن (1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. بیروت: دارإحیاء التراث العربی.
نراقى، احمد (1430ق). مفتاح الأحکام. قم: بوستان کتاب.
نراقى، محمد مهدى (1388). انیس المجتهدین فی علم الأصول. قم: بوستان کتاب.
نورى، حسین بن محمد تقی (1408ق). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسة آل البیت (ع) .
نووی، محیی الدین یحیى (1412ق). المجموع شرح المهذب. بیروت: دارالفکر،
وحید بهبهانى، محمدباقر (1415ق). الفوائد الحائریة. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
هندوشاه بن سنجر (1357). تجارب السلف. تهران: طهوری.
یزدى، محمدکاظم (1426). التعارض. قم: مدین. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 33 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 22 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب