بنیانهای ژئوپلیتیکی و منطق دوگانه در سیاست خارجی ایران | ||
| پژوهشهای جغرافیای انسانی | ||
| دوره 58، شماره 1، بهار 1405، صفحه 59-72 اصل مقاله (653.08 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhgr.2026.386227.1008764 | ||
| نویسندگان | ||
| ساجد بهرامی جاف* 1؛ دریا مازندرانی2؛ رسول عیدی1 | ||
| 1گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| 2گروه جغرافیا، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر به بررسی نقش و جایگاه بنیانهای ژئوپلیتیکی در شکلدهی به سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره زمانی ۱۳۷۹ تا ۱۴۰4 میپردازد و تلاش دارد تا با نگاهی تحلیلی، چالشهای ناشی از تداوم استفاده از مؤلفههای ثابت ژئوپلیتیکی را در بستری از تحولات نوین منطقهای و جهانی واکاوی کند. مؤلفههایی نظیر موقعیت جغرافیایی استراتژیک ایران در چهارراه آسیای جنوب غربی، منابع عظیم انرژی (نفت و گاز)، توانمندیهای دفاعی و بازدارندگی نظامی، و نفوذ منطقهای از طریق حمایت از محور مقاومت، در طی دو دهه گذشته، ابزارهای اصلی قدرت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی بودهاند که در راهبردهای سیاست خارجی بهطور مکرر و تقریباً بدون نوآوری مورداستفاده قرار گرفتهاند. اگرچه این مؤلفهها در مقاطع مختلف موجب تقویت نقش ایران در موازنههای منطقهای شدهاند، اما تکیه مفرط و انحصاری بر آنها در کنار غفلت از مؤلفههای مکمل همچون ژئواکونومی، دیپلماسی چندجانبه، و ظرفیتهای نرمافزاری قدرت، منجر به شکلگیری نوعی وابستگی ژئوپلیتیکی ساختاری شده است. این وابستگی، توان کشور را برای انطباق با نظم نوظهور بینالمللی کاهش داده و کشور را در برابر تحولات پویای منطقهای از جمله بحران اوکراین، جابهجایی مسیرهای انرژی جهانی، تغییرات در بازارهای بینالمللی، و تحولات ژئواستراتژیک در قفقاز جنوبی بهویژه پروژه دالان زنگهزور آسیبپذیر ساخته است. پژوهش حاضر با بهرهگیری از رویکرد کیفی و روش توصیفی - تحلیلی، بر پایه تحلیل محتوای منابع مکتوب، دادههای رسمی و مطالعات سیاستی، تلاش دارد ضمن شناسایی نقاط ضعف و محدودیتهای کنونی، بر ضرورت بازتعریف بنیانهای قدرت ژئوپلیتیکی ایران تأکید کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| بنیان ژئوپلیتیک؛ وابستگی ژئوپلیتیک؛ فرسایش ژئوپلیتیک؛ سیاست خارجی؛ جمهوری اسلامی ایران | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 389 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 396 |
||