پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,121 |
| تعداد مقالات | 76,557 |
| تعداد مشاهده مقاله | 153,192,059 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 115,395,546 |
ارزیابی انتقادی ادله و مبانی تفسیر تنزیلی قرآن و جایگاه روششناختی آن | ||
| پژوهش های قرآن و حدیث | ||
| دوره 58، شماره 2، اسفند 1404، صفحه 305-325 اصل مقاله (697.1 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jqst.2025.404600.670546 | ||
| نویسنده | ||
| روح الله محمدی* | ||
| استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، شاهرود، ایران. | ||
| چکیده | ||
| تفسیر تنزیلی، به عنوان رویکردی نوظهور در حوزۀ مطالعات قرآنی، درصدد بازسازی فضای نزول و کشف سیر تدریجی تربیت و تشریع است که در دهههای اخیر مورد توجه قرآنپژوهان قرار گرفتهاست. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین، نقد و بررسی ادلۀ عقلی و نقلی و مبانی روششناختی این رویکرد تفسیری انجام شدهاست. یافتههای پژوش نشان میدهد که مهمترین ادلۀ موافقان، استناد به مصحف امام علی (ع)، روایات عدم منع، اجتهادی بودن ترتیب مصحف کنونی و مطابقت با سیرۀ ابلاغی پیامبر (ص) است. در کنار این ادله، مبانیای همچون هدایتگری، تکیه بر قرآن در فهم، تدریج در نزول، تداخل آیات در سور، تناسب آیات و سور، عدم تعارض میان آیات و تناسب سور متوالیالنزول مطرح شدهاند. بررسی دقیق این مبانی و ادله نشان میدهد، گرچه این روش تفسیری در بازسازی فضای نزول و فهم سیر تدریجی تشریع مزایایی دارد؛ اما ادله قاطع بر لزوم انحصار یا اولویت مطلق آن با چالشهای جدی تاریخی، روششناختی و نقلی مواجه است. این روش به تنهایی قادر به ارائه تفسیری جامع از قرآن نیست و باید به عنوان یک روش مکمل در کنار دیگر روشها، به ویژه تفسیر ترتیبی (مصحفی) و موضوعی، به کار گرفته شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| تفسیر تنزیلی؛ ترتیب نزول؛ مبانی تفسیر؛ نقد روششناختی؛ مصحف امام علی (ع) | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Critical Evaluation of the Evidences and Foundations of Chronological Exegesis (tafsīr tanzīlī) of the Qurʾān and Its Methodological Status | ||
| نویسندگان [English] | ||
| ruhollah mohammadi | ||
| Assistant Professor, Department of Qur’an and Hadith Sciences, Faculty of Qur’anic Sciences, University of Qur’anic Sciences and Education, Shahrood, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| Chronological exegesis (tafsīr tanzīlī), as an emerging approach in Qurʾānic studies, seeks to reconstruct the context of revelation and uncover the gradual process of moral and legal formation. In recent decades, this approach has attracted increasing attention among Qurʾān scholars. The present study, employing a descriptive–analytical method, aims to explicate and critically assess the rational and transmitted evidences, as well as the methodological foundations, of this interpretive approach. The findings indicate that the principal arguments advanced by proponents include reference to the codex of Imām ʿAlī (muṣḥaf al-Imām ʿAlī), narrations suggesting the absence of prohibition, the ijtihād-based arrangement of the current muṣḥaf, and its conformity with the prophetic mode of proclamation (sīrah tablīghiyyah). Additionally, several foundational assumptions are invoked, including the guidance-oriented nature of the Qurʾān, reliance on the Qurʾān in its own interpretation, the gradual nature of revelation, the interweaving of verses within sūrahs, coherence between verses and sūrahs, the absence of contradiction, and the coherence of consecutively revealed sūrahs. A critical evaluation of these evidences and foundations reveals that, despite the advantages of this method in reconstructing the context of revelation and understanding the gradual development of legislation, the claim of its exclusivity or absolute priority faces serious historical, methodological, and textual challenges. Accordingly, this approach cannot independently provide a comprehensive interpretation of the Qurʾān and should instead be employed as a complementary method alongside others, particularly sequential and thematic exegesis. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| chronological exegesis, order of revelation, foundations of exegesis, methodological critique, codex of Imām ʿAlī (muṣḥaf al-Imām ʿAlī) | ||
| مراجع | ||
|
قرآن کریم (1373). ترجمۀ ناصر مکارم شیرازى. قم: دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامى.
ایازی، سید محمدعلی (1389). نقدی بر فواید تفسیر ترتیب نزولی. پژوهشهای قرآنی، 16 (62-63)، 124-149.
بلاغى، محمدجواد (بی تا). آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن. 2 جلد. چاپ اول. قم: وجدانى.
بهجتپور، عبدالکریم (۱۳۹0). همگام با وحی: تفسیر تنزیلی (به ترتیب نزول). 6 جلد. چاپ اول. قم: موسسه تمهید.
ــــــــــ(1392). تفسیر تنزیلی (به ترتیب نزول)؛ مبانی، اصول، قواعد و فواید. قم: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ثعلبى، احمد بن محمد (1422ق). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی. 10 جلد. چاپ اول. تحقیق ابى محمد ابن عاشور، بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
جابری، محمد عابد (۲۰۱۰). فهم القرآن الحکیم: التفسیر الواضح حسب ترتیب النزول. بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۸). تفسیر تسنیم. ۸۰ جلد. قم: إسراء.
جواهری، سیدمحمدحسن (1397). نقد نظریۀ تفسیر بر پایۀ ترتیب نزول. پژوهشنامه معارف قرآنی، 9 (33)، 35-65. https://doi.org/10.22054/rjqk.2019.38532.1843
حائری، سید محمدکاظم (۱۴۲۸ق). دراسات فی علم الاصول. قم: مجمع الفکر الاسلامی.
حجتی، سید محمدباقر (۱۳۷۷). تاریخ تفسیر قرآن کریم. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
حسنزاده آملى، حسن (1376). قرآن هرگز تحریف نشده: ترجمه فصل الخطاب فی عدم تحریف کتاب رب الأرباب، چاپ سوم. مترجم: عبدالعلی محمدى شاهرودى، قم: قیام.
خویى، ابوالقاسم (1382). بیان در علوم و مسایل کلى قرآن. چاپ اول. ترجمه محمدصادق نجمى و هاشم هاشم زاده هریسى، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى.
دروزه، محمد عزه (۱۴۲۹). التفسیر الحدیث: ترتیب السور حسب النزول. بیروت:دار الغرب الاسلامی.
رامیار، محمود (۱۳۶۲). تاریخ قرآن. تهران: امیرکبیر.
زنجانی، ابوعبدالله (۱۴0۴). تاریخ القرآن. چاپ اول. تهران: منظمة الإعلام الإسلامی.
سبحانی، جعفر (۱۴۲۶ ق). المناهج التفسیریة. چاپ سوم. قم: مؤسسة الإمام الصادق (ع).
سلیمانی، حدیثه؛ نورایی، محسن و ربیع نتاج، علی اکبر (2020م)، نقد مبانی تفسیر تنزیلی از دیدگاه بهجت پور. معارف اسلامی معاصر، 2 (1)، 53-70. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27834808.2020.2.1.4.5
سیدمرتضی، علی بن حسین (۱۴۰۵ق). الرسائل. تصحیح سید مهدی رجایی. قم: کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابیبکر (۱۴۲۱ق). الاتقان فی علوم القرآن. تحقیق فواز احمد زمرلى. بیروت:دار الکتاب العربی.
شیخ مفید، محمد بن نعمان (۱۴۱۳). تصحیح الاعتقاد. قم: المؤتمر العالمی للشیخ المفید.
صدر، سید محمدباقر (۱۳۵۹). المدرسة القرآنیة. بیروت:دار التعارف.
صدر، سید موسی (1389). سنجش ادله موافقان و مخالفان تفسیر بر اساس ترتیب نزول. پژوهشهای قرآنی. 16 (62-63)، 150-165.
طباطبایی، سید محمدحسین (۱۳۹۰). المیزان فی تفسیر القرآن. 20 جلد. بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات.
طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۷۲). مجمع البیان فی تفسیر القرآن. 10 جلد. مصحح: فضلالله یزدى طباطبایى و هاشم رسولی. تهران: ناصر خسرو.
طبری، محمد بن جریر (۱۴۱۲). جامع البیان عن تأویل آی القرآن. 30 جلد. بیروت:دار المعرفة.
طوسی، محمد بن حسن (بیتا). التبیان فی تفسیر القرآن. 10 جلد. مصحح: احمد حبیب عاملى. بیروت:دار احیاء التراث العربی.
عاملی، سید جعفر مرتضی (۱۴۱5). الصحیح من سیرة النبی الاعظم (ص). بیروت:دار الهادی.
عروسى حویزى، عبد على بن جمعه (۱۴۱۵). تفسیر نور الثقلین. 5 جلد. مصحح: هاشم رسولى. قم: اسماعیلیان.
عمید زنجانی، عباسعلی (۱۳۸۷). مبانی و روشهای تفسیر قرآن. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قرطبی، محمد بن احمد (۱۳۶۴). الجامع لاحکام القرآن. 20 جلد. چاپ اول. تهران: ناصر خسرو.
کرباسی فروشان، مجید؛ مهریزی، مهدی؛ ایازی، سید محمد علی و قاضی زاده، کاظم (1400). ادله جواز عقلی و نقلی تفسیر نزولی قرآن کریم. مطالعات قرآن و حدیث، 15 (1)، 53-72. https://doi.org/10.30497/qhs.2021.239797.3157
کلینی، محمد بن یعقوب (۱۴۰۷ق). الکافی. 8 جلد. مصحح: علی اکبر غفاری. تهران:دار الکتب الاسلامیه.
مجلسی، محمدباقر (۱۴0۳). بحار الانوار. 111 جلد. مصحح: هدایتالله مسترحمی و دیگران. بیروت:دار إحیاء التراث العربی.
مطهری، مرتضی (۱۳۷۳). آشنایی با علوم اسلامی. تهران: صدرا.
معرفت، محمدهادی (۱۴۱۶ق). التمهید فی علوم القرآن. 10 جلد. قم: موسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید.
مکارم شیرازی، ناصر (۱۳۷۴). تفسیر نمونه. 28 جلد. تهران:دار الکتب الاسلامیة.
ملاحویش آل غازی، عبدالقادر (۱۳۸۲). بیان المعانی. 6 جلد. دمشق: مطبعة الترقی.
مودب، سیدرضا (۱۳۸۸). مبانی تفسیر قرآن. قم: دانشگاه قم.
مهدوی راد، محمدعلی (1382). آفاق تفسیر؛ مقولاتی در تفسیر پژوهی. تهران: هستی نما.
مهدوی راد، محمدعلی (1384ش). میراث مکتوب علوی. علوم حدیث، 10 (3) پیاپی 38، 87-106. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 51 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 29 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب