تاریخ علم روان شناسی: از ضرورت تا بحران | ||
| تاریخ علم | ||
| مقاله 4، دوره 24، شماره 1، شهریور 1405، صفحه 79-113 اصل مقاله (786.53 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jihs.2026.411157.371876 | ||
| نویسنده | ||
| محمدحسین وفائیان* | ||
| گروه مطالعات علم و فناوری، دانشکده مدیریت، علم و فناوری، دانشگاه امیرکبیر، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| تاریخ روانشناسی در نیمۀ دوم قرن بیستم در آمریکا به تدریج جایگاه نهادی خود را پیدا کرد، اما همزمان چرخشهای تاریخ علم و فلسفۀ علم، بهویژه با صورتبندیهای کوهنی، چشماندازی فراهم کرد که در آن، تاریخنگاری روانشناسی دیگر صرف گزارش گذشته نبود، بلکه به سازوکاری برای خودآگاهی علمی بدل شد و جایگاه تاریخ را از قلمروی فرعی و حاشیهای، به ضرورتی غیرقابل چشمپوشی ارتقا داد. اما این چرخش، امری بدیهی نبود و یکباره به وقوع نپیوست؛ تا آنجا که در نقطۀ بلوغ و اوج خود، نقدهایی را حتی به خود علم روانشناسی و تاریخنگاری آن وارد کرده و «امکان» آنها را با پرسشی جدی مواجه کرد. مسئلۀ جستار پیش رو، صورتبندی این گذار است: تاریخ چگونه از نقش فرعی به ضرورتی نظری و حرفهای تبدیل میشود، سپس چگونه همین ضرورت به بحران میانجامد؟ این نوشتار با رویکردی تاریخیـتحلیلی، مسیر حرکت از تاریخنگاری کلاسیک روانشناسی به تاریخنگاری انتقادی را پی میگیرد و مدعی است که این چرخش، «ضرورت» لحاظ تاریخ در علم روانشناسی را در سه افق آشکار میکند: نخست تاریخیشدن مفاهیم و سوژههای روانشناختی، دوم درهمتنیدگی زبان با روانشناسی و سوم پیوند قدرت با روانشناسی. در انتها مقاله نشان میدهد این چرخش انتقادی، در عین گشودن امکان نقد طبیعیسازی و آشکارکردن پیشفرضهای نهادی، به تکثر روایتها درباره خاستگاه و هویت رشته میانجامد و اختلاف بر سر معیارهای اعتبار را تشدید میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| روانشناسی؛ تاریخنگاری انتقادی؛ ضرورت تاریخ؛ بحران تاریخ انتقادی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 346 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 197 |
||