مدل‌سازی هیدرولوژیکی-هیدرولیکی سد تنگ‌سرخ جهت کنترل سیلاب ورودی شهر یاسوج | ||
| مدیریت آب و آبیاری | ||
| دوره 16، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 393-410 اصل مقاله (1.86 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jwim.2026.407324.1277 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین منتصری* 1؛ حمید نجاتی1؛ احمد ایاسه2؛ آرش مصلح2؛ حسن ارجمند2 | ||
| 1دانشکده مهندسی، گروه مهندسی عمران، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. | ||
| 2کارشناس ارشد، شرکت آب منطقه‌ای استان کهگیلویه و بویراحمد، یاسوج، ایران. | ||
| چکیده | ||
| استفاده از مدل HEC-HMS برای مدل‌سازی مخازن سد با سناریوهای مختلف و با دوره بازگشت‌های مختلف، امکان پیش‌بینی جریان‌های ورودی و خروجی و هم‌چنین ارزیابی دقیق از عملکرد این مخازن در کنترل سیلاب را فراهم می‌کند. با به‌کارگیری مدل‌های هیدرولوژیکی و شبیه‌سازی سناریوهای مختلف، عملکرد این سدها در کنترل سیلاب‌ها موردبررسی قرار می‌گیرد تا راه‌کارهای لازم در مدیریت آب و کنترل سیلاب‌ها صورت گیرد. سد مخزنی-تنظیمی تنگ‌سرخ که به‌عنوان یکی از پروژه‌های شاخص عمرانی در مرز استان‌های فارس و کهگیلویه و بویراحمد در دست احداث می‌باشد، علاوه بر نقش حیاتی در تأمین آب شرب کلان‌شهر شیراز و شهر یاسوج، به‌منظور مهار و کنترل سیلاب‌های دوره‌ای نیز طراحی شده است. در این مطالعه، اثرات احداث سد تنگ‌سرخ بر کاهش دبی پیک و حجم سیلاب در حوضه آبریز رودخانه بشار و در ورودی شهر یاسوج مرکز استان کهگیلویه و بویراحمد، با به‌کارگیری مدل‌های هیدرولوژیکی HEC-HMS 4.9 و مدل هیدرولیکی HEC-RAS 2D مورد ارزیابی قرار گرفته است. فرایند واسنجی مدل HEC-HMS 4.9 با استفاده از سه رویداد سیلابی و با اعمال توزیع زمانی بارش شش ساعته ایستگاه یاسوج انجام شد. در ادامه، صحت‌سنجی مدل با یک رویداد سیلابی مستقل صورت پذیرفت. مقادیر میانگین شاخص‌های آماری Nash-Sutcliffe (NS) و Root Mean Square Error (RMSE) در مرحله واسنجی به‌ترتیب 87/0 و 37/0 و در مرحله اعتبارسنجی 90/0 و 30/0 محاسبه گردید که گویای دقت و قابلیت اطمینان بالای مدل‌سازی است. سپس با استفاده از افزونه HEC-GeoRAS و نرم‌افزار HEC-RAS، منحنی مشخصه حجم-ارتفاع مخزن سد تهیه و براساس نوع سرریز تعبیه شده، فرایند روندیابی مخزن انجام شد. در نهایت مدل‌سازی عملکرد سد برای دوره‌های بازگشت دو تا ۱۰۰ سال، در دو سناریوی مختلف شامل مخزن نیمه‌پر و پر اجرا گردید. نتایج حاصل از شبیه‌سازی حاکی از آن است که سد تنگ‌سرخ قادر است به‌طور میانگین، در دوره‌های بازگشت مذکور، دبی پیک سیلاب را در سناریوهای مخزن نیمه‌پر و پر به‌ترتیب 3/58 درصد و 5/45 درصد نسبت به شرایط عدم وجود سد (مخزن صفر) کاهش دهد. هم‌چنین، حجم سیلاب ورودی در این دو سناریو به‌ترتیب ۶۶ و 6/2 درصد کاهش خواهد یافت که نشان از کارایی قابل‌توجه سد به‌ویژه در شرایط مخزن نیمه‌پر دارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| مدل هیدرولوژیکی؛ کنترل سیلاب؛ سد مخزنی تنگ‌سرخ | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 340 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 123 |
||