باغ محروق یا خیام؟ فضای باغ بهمثابه عرصۀ جدال دو گفتمان ایدئولوژیک | ||
| نشریه هنرهای زیبا: معماری و شهرسازی | ||
| دوره 31، شماره 1، بهار 1405، صفحه 87-106 اصل مقاله (7.48 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jfaup.2026.409707.673160 | ||
| نویسندگان | ||
| مهیار ابراهیمزاده نامور1؛ حمیدرضا جیحانی* 2 | ||
| 1کارشناس ارشد مطالعات معماری ایران، مرکز مستندنگاری و مطالعات معماری و مرمت، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| 2دانشیار مرکز مستندنگاری، مطالعات معماری و مرمت، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| آرامگاه خیام نیشابوری، فراتر از یک بنای یادمانی، کانون تلاقی گفتمانهای فرهنگی در تاریخ معاصر ایران است که در دهۀ ۱۳۴۰ ه.ش در بستر باغِ تاریخی امامزاده محمد محروق در نیشابور احداث شد. قبر خیام پیشتر مزاری ساده جنب امامزاده بود؛ اما با برجستهشدن مقام او در گفتمان فرهنگی ایران، بهتدریج از زیر سایۀ امامزاده خارج شد و جایگاهی مستقل یافت. این پژوهش با بهرهگیری از نظریهی «تولید فضا» اثر آنری لوفِور، به تحلیل تحولات فضایی و بازتعریف معنایی این محوطه، همزمان با برجستهشدن جایگاه خیام در گفتمان فرهنگی ایران، میپردازد. روش تحقیق بهصورت توصیفی-تحلیلی با رویکردی تاریخنگارانه برگزیده شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که توجه به خیام در میان ایرانیان از اواسط دورۀ قاجاریه تحت تأثیر نگاه شرقشناسانه شکل گرفت. تلاشها برای ساماندهی مزار خیام پس از مشروطه، بهسبب بیثباتی شرایط، نتایج محدودی داشت؛ اما در دورۀ پهلوی و با فراهمشدن بستر مناسب، ساخت آرامگاهی تازه آغاز شد. در اواخر دهۀ ۱۳۳۰ ه.ش، با ورود انجمن آثار ملی، این محوطه به عرصۀ بازتعریف دو گفتمان متفاوت سنت و مدرنیته بدل شد؛ بهگونهای که با جداسازی کالبدی و نمادین آرامگاه خیام از بنای امامزاده و تفکیک باغ، آرامگاه خیام بهمثابۀ نمایندۀ جریان مدرن و بقعۀ امامزاده بهمنزلۀ نمایندۀ سنت صورتبندی شد. این تقابل بازتابی از منازعات گفتمانی جامعۀ ایران طی دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ ه.ش بود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آرامگاه خیام؛ انجمن آثار ملی ایران؛ بقعۀ امامزاده محمد محروق؛ تولید فضا؛ سنت و مدرنیته | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 535 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 305 |
||