تحلیل اثرات مکانی در عرضه و تقاضای گوشت مرغ در ایران: رویکرد پانل فضایی | ||
| تولیدات دامی | ||
| مقاله 2، دوره 28، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 273-287 اصل مقاله (1.2 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jap.2026.406981.623882 | ||
| نویسندگان | ||
| وحید کلانتر1؛ حامد نجفی علمدارلو* 2؛ سید حبیب اله موسوی3 | ||
| 1گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: vahid.kalantar@modares.ac.ir | ||
| 2نویسنده مسئول، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: hamed_najafi@modares.ac.ir | ||
| 3گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: shamosavi@modares.ac.ir | ||
| چکیده | ||
| هدف: مواد غذایی پروتئینی از مهمترین منابع تغذیهای بهشمار میآیند و گوشت مرغ بخش عمدهای از پروتئین مورداستفاده در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی را تشکیل میدهد. این پژوهش با هدف شناسایی و اندازهگیری عوامل تعیینکننده عرضه و تقاضای گوشت مرغ در استانهای کشور، با تأکید بر تعاملات اقتصادی و فضایی، انجام شد تا مبنایی برای سیاستگذاری منطقهمحور فراهم شود. دوره زمانی موردبررسی سالهای 1381 تا 1403 است. روش پژوهش: با استفاده از دادههای تلفیقی استانی، توابع عرضه و تقاضای گوشت مرغ با بهرهگیری از مدلهای متعارف اقتصادسنجی پانل دیتا و مدلهای پانل فضایی برآورد شد. پس از انجام آزمونهای انتخاب بین الگوهای تلفیقی، اثرات ثابت و اثرات تصادفی و با توجه به نتایج حاصل، الگوی تابلویی با اثرات ثابت برای برآورد توابع عرضه و تقاضا انتخاب گردید. متغیرهای توضیحی اصلی شامل قیمت مرغ زنده (در سمت عرضه)، قیمت مصرفکننده گوشت مرغ (در سمت تقاضا)، هزینه نهادهها، نرخ ارز، درآمد خانوار و قیمت گوشت قرمز بهعنوان کالای جانشین است. همچنین برای ارزیابی تغییرات رفتار مصرفکنندگان در طول زمان، کششهای قیمتی تاریخی محاسبه شد. یافتهها: نتایج آزمونهای آماری نشان داد که مدل پانل با اثرات ثابت، مناسبترین الگو برای تحلیل دادههای عرضه و تقاضای گوشت مرغ است. برآوردها بیانگر آن است که قیمت مرغ زنده اثر مثبت و معناداری بر عرضه دارد. در سمت تقاضا نیز، قیمت گوشت مرغ اثر منفی و قیمت گوشت قرمز اثر مثبت بر مصرف گوشت مرغ دارد. تحلیل فضایی نشان میدهد که عوامل مکانی نقش قابلتوجهی در رفتار عرضه و تقاضا ایفا میکنند. وجود خودهمبستگی فضایی مثبت در عرضه و خودهمبستگی فضایی منفی در تقاضا بیانگر تفاوت در الگوی پراکنش مکانی این دو متغیر است. نتیجهگیری: نتایج این پژوهش نشان میدهد که عملکرد بازار گوشت مرغ در ایران، حتی در شرایط قیمتگذاری دستوری نهادهها و محصول، تحت تأثیر همزمان عوامل دروناستانی و تعاملات مکانی میان استانهای مجاور قرار دارد و از وابستگی فضایی معناداری برخوردار است. در بخش عرضه، قیمت مرغ زنده اثر مثبت بر تولید دارد، درحالیکه افزایش هزینه نهادهها و نوسانات نرخ ارز اثر منفی بر تولید میگذارند. در بخش تقاضا نیز، درآمد خانوار و قیمت گوشت قرمز بهعنوان کالای جانشین موجب افزایش مصرف میشوند، درحالیکه افزایش قیمت خود گوشت مرغ مصرف را کاهش میدهد. مقایسه کشش قیمتی با مطالعات پیشین نشان میدهد که کشش تقاضا از حدود 93/0- به 25/0- کاهش یافته و گوشت مرغ بیش از گذشته به کالای ضروری در سبد غذایی خانوار تبدیل شده؛ موضوعی که بیانگر واکنشپذیری کمتر مصرفکنندگان به تغییرات قیمتی است. نتایج همچنین نشان داد که افزایش قیمت گوشت قرمز موجب انتقال مصرف به سمت گوشت مرغ میشود. تحلیل فضایی وجود همگرایی مکانی در عرضه را تأیید کرد و بیان داشت که سطح تولید در یک استان میتواند تولید استانهای مجاور را تحت تأثیر قرار دهد. مدلهای فضایی همچنین نقش متغیرهای اقتصادی همچون قیمت نهادهها، نرخ ارز و درآمد خانوار را در شکلگیری الگوهای عرضه و تقاضا تأیید کردند. در مجموع، یافتهها بر ضرورت تدوین سیاستهای منطقهای و پرهیز از مداخلات یکسان در کل کشور تأکید دارد. با وجود محدودیتهای دادهای و فروض مدلسازی، نتایج این پژوهش نشان میدهد که لحاظکردن عوامل فضایی میتواند به تدوین سیاستهای کارآمدتر در بازار گوشت مرغ کمک کند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اثرات مکانی؛ اقتصادسنجی فضایی؛ دادههای پنل؛ قیمت نهاده؛ مدلسازی اقتصادی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 313 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 124 |
||