بررسی همبستگی مواد معدنی موجود در خاک، علوفه و سرم خون میشهای دالاق مراتع استان گلستان | ||
| تولیدات دامی | ||
| مقاله 2، دوره 28، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 197-213 اصل مقاله (1.41 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jap.2026.407651.623887 | ||
| نویسندگان | ||
| پوریا پزشک نژاد1؛ محمد اسدی2؛ سهیل میرحبیبی* 3 | ||
| 1گروه علوم خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان ایران. رایانامه: pooria.pezeshknejad_s00@gau.ac.ir | ||
| 2گروه تحقیقات علوم دامی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. رایانامه: Mohammad.asadi_s97@gau.ac.ir | ||
| 3نویسنده مسئول، گروه علوم دامی، واحد گلپایگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گلپایگان، ایران. رایانامه: smirhabibi@iau.ac.ir | ||
| چکیده | ||
| هدف: استان گلستان با دارابودن مراتع ارزشمند، با چالشهای ناشی از تغییرات اقلیمی و فعالیتهای انسانی مواجه است که منجر به کاهش بهرهوری و اختلال در عملکرد این اکوسیستمها شده است. ازآنجاکه خاک بستر اصلی تأمین عناصر معدنی برای زنجیره غذایی خاک- گیاه- دام محسوب میشود، بررسی وضعیت عناصر پرمصرف و کممصرف در این سیستم از اهمیت ویژهای برخوردار است. مطالعات میدانی اخیر نشان از بروز ناهنجاریهای متابولیکی در گوسفندان این منطقه دارد که احتمالاً ناشی از کمبودهای معدنی در سطوح مختلف این زنجیره غذایی است. این پژوهش با هدف بررسی همبستگی مواد معدنی موجود در خاک و علوفههای مراتع استان گلستان بر سطوح عناصر سرم میشهای شیری دالاق انجام شد. بررسی روابط همبستگی بین سطوح این عناصر در ماتریسهای مختلف و تحلیل تأثیر متغیرهای محیطی بر فراهمی زیستی آنها، از اهداف فرعی این مطالعه محسوب میشود. روش پژوهش: مطالعه حاضر در خردادماه 1403 در استان گلستان صورت گرفت. تعداد 50 نمونه خاک از پنج منطقه مختلف استان (مراوهتپه، اینچهبرون، قلعه میران، چهارباغ و گمیشان) گرفته شد. تعداد 50 نمونه علوفه بالغ مرتعی، هر یک شامل ترکیبی یکنواخت از گونههای علوفهای موجود در منطقه و با وزن خشک 50 گرم، برداشت و پس از بستهبندی جهت اندازهگیری عناصر موردنظر به آزمایشگاه منتقل شدند. با هدف بررسی غلظت سرمی عناصر خون گوسفندان، از 50 رأس گوسفندان دالاق مناطق مورد آزمایش (هر منطقه 10 نمونه) خونگیری شد و نمونههای خون به آزمایشگاه منتقل شدند. اطلاعات حاصل از آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با پنج تیمار و ۱۰ تکرار با استفاده از نرمافزار آماری SAS 9 با (05/0tukey; P<) تجزیه آماری و آنالیز همبستگی پیرسون با استفاده نرمافزار R (1، 5، 4) انجام شد. یافتهها: براساس نتایج تجزیه خاک، عناصر پرمصرف شامل کلسیم (0001/0=P)، منیزیم (0001/0=P)، پتاسیم (0311/0=P) و گوگرد (0017/0=P) اختلاف معنیداری بین مراتع داشتند و این موضوع نشاندهنده حساسیت بیشتر این عناصر به ویژگیهای اکولوژیک و خاک مناطق مختلف است. بررسی علوفهها نشان داد که تنها غلظت فسفر (0033/0=P) اختلاف معنیداری بین مراتع داشتند، درحالیکه غلظت سایر عناصر پرمصرف و کممصرف در محدوده مشابهی بودند و تفاوت معنیداری بین مناطق نداشت. غلظت عناصر در خون دامها نیز الگوی مشابهی را نشان داد، بهطوریکه تنها کلسیم (0217/0=P) و فسفر (0011/0=P) اختلاف معنیداری بین مراتع نشان دادند. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که الگوی ارتباط بین عناصر معدنی در زنجیره خاک- علوفه- سرم دامها یکنواخت نبوده و به نوع عنصر وابسته است. ریزمغذیهای فلزی شامل آهن، روی، مس و منگنز در مقایسه با عناصر پرمصرف، ضرایب همبستگی قویتر و منسجمتری بین خاک، گیاه و سرم خون دامها نشان دادند، درحالیکه همبستگی عناصر پرمصرف در این زنجیره بهطورعمده ضعیفتر و متغیرتر بود. نتیجهگیری: با درنظرگرفتن مجموع عناصر معدنی بررسیشده در این پژوهش، تفاوتهایی در وضعیت تغذیهای دامهای چراکننده بین مراتع موردمطالعه مشاهده شد. براساس الگوی کلی عناصر در خاک، علوفه و سرم خون، مراتع قلعه میران و گمیشان در مقایسه با سایر مناطق، از ثبات و هماهنگی بیشتری از نظر غلظت عناصر معدنی در طول زنجیره خاک، علوفه و سرم نشان دادند. در مقابل، مرتع چهارباغ با وجود فراهمی برخی عناصر در خاک و علوفه، نشانههایی از عدم تعادل عناصر پرمصرف، بهویژه در نسبت کلسیم به فسفر، را در سطح سرمی دامها نشان داد، که احتمالاً ناشی از جذب یا تنظیم هومئوستاتیک این عناصر در دام است. مراتع قلعه میران و گمیشان در مجموع شرایط مناسبتری نشان دادند، درحالیکه در مراتع مراوهتپه و اینچهبرون نوسانات بیشتری در غلظت برخی عناصر الگوی کم ثباتتر مشاهده شد و مرتع چهارباغ الگوی متفاوتتری از نظر تعادل عناصر معدنی در سطح سرمی دامها داشت. بهطورکلی، یافتهها مؤید آن است که سلامت و کارایی زنجیره انتقال مواد معدنی در مراتع بیش از آنکه تنها به غنای خاک وابسته باشد، به پایداری و تعادل بیولوژیک این زنجیره بستگی دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| خاک؛ علوفه مرتعی؛ عناصر معدنی؛ میش دالاق | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 260 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 131 |
||