تحلیل فضایی از کیفیت زیستگاههای تحت تأثیر عوارض انسانساخت | ||
| نشریه محیط زیست طبیعی | ||
| دوره 79، شماره 2، تابستان 1405، صفحه 355-372 اصل مقاله (1.81 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jne.2026.411946.2897 | ||
| نویسندگان | ||
| سیده آلمحمد* 1؛ اردوان زرندیان2؛ جلیل بادام فیروز3 | ||
| 1گروه نوآوری و پایداری، دانشکدة حکمرانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| 2گروه ارزیابی و مخاطرات محیطزیست، پژوهشکدة محیطزیست و توسعة پایدار، تهران، ایران. | ||
| 3گروه اقتصاد محیطزیست، پژوهشکدة محیطزیست و توسعة پایدار، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| مناطق تحت حفاظت بهشدت در معرض تهدیدهای انسانساخت هستند. استان زنجان نمونهای بارز از این تقابل است. این پژوهش با هدف ارزیابی فضایی-کمّی تأثیر همزمان تهدیدهای انسانساخت بر کیفیت زیستگاههای این استان و اولویتبندی حفاظتی، انجام شد. روششناسی این مطالعه مبتنی بر مدل کیفیت نسبی زیستگاه در نرمافزار InVEST بود. منطق این مدل بر پایة محاسبة اثر تجمعی تهدیدها (شامل سکونتگاههای شهری، کاربری صنعتی، راهآهن، جادههای اصلی، فرعی، روستایی و اراضی کشاورزی) با در نظر گرفتن فاصله، وزن هر تهدید، حساسیت ذاتی انواع پوشش/کاربری زمین و نقش تعدیلکنندة مناطق تحت حفاظت استوار است. خروجیها شامل نقشههای پیوستة تخریب تجمعی و کیفیت نسبی زیستگاه بودند. میانگین کیفیت زیستگاه در سطح استان 0/42 و میانگین درجة تخریب 0/18 است. پراکنش مکانی این دو شاخص رابطة معکوس آشکاری داشته است. هستههای با کیفیت بالا عمدتاً در جنگلهای انبوه شمال شرق و مراتع متراکم شمال غرب متمرکز بودهاند، در حالیکه کانونهای با شدت تخریب بالا، منطبق بر مناطق شهری، صنعتی و تقاطع شریانهای ارتباطی اصلی بودهاند. ارزیابی کمّی چهار منطقة تحت حفاظت استان، مبنای تدوین یک چارچوب چهار سطحی نوآورانه برای اولویتبندی اقدامات مدیریتی قرار گرفت. شناسایی عرصههایی با کیفیت زیستگاهی استثنایی در خارج مناطق حفاظتی موجود، شکاف آشکاری را نشان داد. مناطق تحت حفاظت استان زنجان علیرغم سطح قابل توجه، در برابر فشارهای بیرونی آسیبپذیر هستند. این نتایج، بهمعنای نفی ارزشهای کنونی این مناطق حفاظتشده نیست، بلکه برای تخصیص بهینة منابع و اقدامات حفاظتی، پیشنهادهای سیاستی در اختیار مدیران میگذارد و ضرورت مطالعات تکمیلی را نشان میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| استان زنجان؛ اولویتبندی حفاظتی؛ پیشنهاد سیاستی؛ مناطق تحت حفاظت؛ InVEST. | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 160 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 19 |
||