ماهیت و عوامل مؤثر بر شکلگیری دوگانگی فضایی در نواحی شهری ایران | ||
| پژوهشهای جغرافیای انسانی | ||
| مقاله 1، دوره 58، شماره 2، بهار 1405، صفحه 1-17 اصل مقاله (886.99 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhgr.2026.398957.1008821 | ||
| نویسندگان | ||
| خاطره مغانی رحیمی* ؛ هاشم داداشپور | ||
| گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| چکیده گسست فضایی در شهرهای ایران به بازتولید نابرابریهای دامن زده و شناسایی عوامل مؤثر بر آن، به روشن شدن سیاستگذاریهای مؤثر کمک میکند. اما تاکنون هیچ مطالعه مروری چه سیستماتیک و چه روایی به بررسی گسست فضایی از منظر مفهوم «بالا شهر-پایینشهر» و عوامل مؤثر بر شکلگیری آن در شهرهای ایران نپرداخته است. درحالیکه هر یک از مطالعات پیشین عوامل خاصی را ایجادکننده این شکاف میدانند. به همین منظور این پژوهش به شناسایی و تحلیل عوامل مؤثر بر شکلگیری گسست فضایی در قالب دوگانگی «بالا شهر-پایینشهر» در شهرهای ایران میپردازد. با تلفیق روشهای مرور روایی و تحلیل ساختاری، دادههای کیفی جمعآوری و تحلیلشده است. یافتهها نشان میدهد گسست فضایی در ایران ناشی از پنج دسته عامل اجتماعی-فرهنگی، اقتصادی، کالبدی-زیرساختی، مدیریتی و محیطی است. در میان ۱۴ عامل شناساییشده، «اختلافات طبقاتی و فاصله بین دهکهای اقتصادی»، «توزیع نابرابر خدمات و تسهیلات شهری» و «تفاوتهای فضایی در سواد و اشتغال» پرتکرارترین و مهمترین عوامل محرک هستند. تحلیل ساختاری نیز چهار گروه عامل را آشکار ساخت: (۱) عوامل تأثیرگذارِ کلیدی شامل اختلافات طبقاتی، هویت ذهنی بالا/پایینشهر و شکاف پایگاه اجتماعی؛ (۲) عوامل تأثیرپذیر مانند قیمت زمین و تقاضای مسکن؛ (۳) عوامل مستقل؛ و (۴) عوامل دووجهی. این پژوهش برای نخستین بار در ادبیات داخلی، عوامل محرک گسست فضایی را سیستماتیک شناسایی و سلسلهمراتب تأثیرگذاری آنها را مشخص کرده است. نتایج نشان میدهد که کاهش گسست فضایی مستلزم مداخله هدفمند در عوامل تأثیرگذارِ کلیدی بهویژه کاهش نابرابریهای اقتصادی و اصلاح الگوهای توزیع خدمات شهری است. | ||
| کلیدواژهها | ||
| گسست فضایی؛ دوگانگی شهری؛ بالا شهر؛ پایینشهر؛ نابرابری فضایی؛ نواحی شهری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 462 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 395 |
||