تحلیل مضمون اندیشههای عرفانی عمر بن الحفیظ یمنی با تأکید بر ترویج رویکرد اجتماعی | ||
| نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان | ||
| مقاله 5، دوره 16، شماره 1، بهار 1405، صفحه 73-92 اصل مقاله (973.18 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jstmt.2025.402076.1823 | ||
| نویسندگان | ||
| سیدجواد حسینی* 1؛ سید علی بطحائی2 | ||
| 1پژوهشگر پژوهشکده مطالعات زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ، ایران. | ||
| 2گروه علوم اجتماعی، دانشکده مطالعات ملل اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران. | ||
| چکیده | ||
| ر جهانی که جوامع اسلامی با چالشهای اجتماعی و فرهنگی مواجهاند، بررسی عرفانی که به مسائل اجتماعی میپردازد، ضروری بهنظر میرسد. این پژوهش با هدف بررسی نقش اندیشههای عمر بن حفیظ، خطیب معاصر یمنی، در بازتعریف عرفان اجتماعی و تأثیر آن بر جوامع اسلامی انجام شده است. در مطالعۀ پیشرو به روش تحلیل مضمون و رویکرد کیفی، اندیشههای عرفانی بن حفیظ با تحلیل هفت مصاحبۀ منتشرشده (2002-2011) در رسانههای یمنی و بینالمللی بررسی شد. دادهها با نرمافزار مکسکیودا و در چارچوب ششمرحلهای براون و کلارک تحلیل و 191 کد استخراج شدند. برای سنجش اعتبار روایی تحلیل مضمون و اطمینان از دقت و صحت کدگذاریها از ضریب هولستی استفاده شد. یافتهها شش مضمون اصلی را شناسایی کردند: عرفان اجتماعی مبتنی بر اعتدال و اخلاق، اصلاح گفتمان دینی، پرهیز از خشونت و ترویج عدالت، گفتگو و همزیستی، نقد افراطگرایی و اهمیت علم و تربیت دینی. بن حفیظ عرفان را ابزاری برای تزکیۀ نفس، خدمت به خلق و تقویت همبستگی اجتماعی تعریف میکند. مساجد در اندیشۀ او مراکز تربیت معنوی و اخلاقیاند که باید از سیاسیسازی مصون بمانند. او با رد خشونت و تکفیر، بر گفتگو، عدالت و همکاری با غیرمسلمانان برای انسجام اجتماعی تأکید دارد. علم دینی معتبر و عقلانیت نیز در دیدگاه او بستری برای پیشگیری از انحرافات عقیدتی و اصلاح جامعه فراهم میکند. این پژوهش نشان میدهد اندیشههای بن حفیظ، با پیوند معنویت، اخلاق و کنش اجتماعی، الگویی جامع برای تربیت معنوی و مقابله با چالشهایی نظیر افراطگرایی و گسستهای فرهنگی ارائه میدهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| اصلاح گفتمان دینی؛ تحلیل مضمون؛ عرفان اجتماعی؛ عمر بن الحفیظ؛ نقد افراطگرایی | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 207 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 199 |
||