آیا دیرندِ برگسونیْ «درونی» است؟ عکس الحملِ دیرند در فلسفۀ برگسون | ||
| فلسفه | ||
| مقاله 5، دوره 24، شماره 1 - شماره پیاپی 46، شهریور 1405، صفحه 97-118 اصل مقاله (703.3 K) | ||
| نوع مقاله: علمی -پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jop.2026.409936.1006975 | ||
| نویسنده | ||
| سید اشکان خطیبی* | ||
| دانشآموختۀ دکتری فلسفه، گروه فلسفۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| کوشش این نوشته آن است که نشان دهد دیرند برگسونی امری درونی نیست. با این همه، این گفته از راهِ باهمنگریِ دو گونه سخنِ بهظاهر ناسازگار در فلسفۀ برگسون طرح میشود: از یک سو، تأکید برگسون بر مابعدالطبیعیبودنِ دیرند و فروکاستناپذیریِ آن به امری درونی و روانشناختی؛ و از سوی دیگر، برجستگی و بسامدِ آشکار درون و روان و آگاهی هنگام سخن گفتن از دیرند. پاسخ این مقاله برای برگذشتن از این دوگانگی طرح تمایز میان امتیاز و اصالت است. اما برای آنکه سخن گفتن از دیرند به طور کلی (نه دیرند در اثری خاص از آثار برگسون) موجه باشد، نخستْ کوشش خواهد شد تا پیشنهادی روششناختی برای خوانشی ویژه از نسبت آثار برگسون به دست داده شود. آنگاه، بر پایۀ این پیشنهاد، کوشش دوم و یافتۀ اصلی مقاله نشان دادن این نکته است که حمل دیرند بر روان از گونۀ عکس الحمل است. سرانجام، اهمیّت این یافته آن است که دیرند برگسونی را از ذیلِ انگارهای تفسیری بیرون میآورد که هم از حیث تاریخی بر انگارههای دیگر تقدم دارد و هم از حیث منطقی. آن انگاره خوانش روانباورانه از فلسفۀ برگسون است که در اینجا همچون پایۀ دو خوانش دیگر از فلسفۀ برگسون (همچون واقعگروی خاماندیشانه یا گونهای از تضایفباوری) طرح شده است. درنتیجه، آشکار ساختن نادرستیِ خوانشِ پایه از دیرند برگسونی، دیرند را از دو خوانش پیرو دیگر نیز آزاد خواهد کرد و مجالی برای دریافت دیگرگونه از آن فراهم خواهد ساخت. | ||
| کلیدواژهها | ||
| برگسون؛ دیرند؛ روانباوری؛ عکس الحمل؛ بیانگری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 440 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 102 |
||