پیوندهای مفید
اخبار و اعلانات
آمار
| تعداد نشریات | 127 |
| تعداد شمارهها | 7,171 |
| تعداد مقالات | 77,072 |
| تعداد مشاهده مقاله | 156,021,871 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 117,550,157 |
همبستگی اجتماعی بهمثابه شیوهای از زیستن: واکاوی پدیدارشناختی تجربه زیسته پیروان آیین یارسان در شهر کرج | ||
| پژوهشهای انسانشناسی ایران | ||
| دوره 16، شماره 1، شهریور 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/ijar.2026.407477.459952 | ||
| نویسندگان | ||
| حسین دانش مهر* 1؛ شیرین علی خان بگی2 | ||
| 1دانشیار جامعه شناسی، دانشگاه کردستان | ||
| 2کارشناسی ارشد جامعه شناسی، دانشگاه کردستان | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تحلیل پدیدارشناختی سازوکارهای تولید و بازتولید همبستگی اجتماعی در میان پیروان آیین یارسان در شهر کرج انجام گرفته است. اهمیت این مطالعه از آنجا ناشی میشود که جامعه یارسان، به عنوان یکی از اقلیتهای مذهبی-فرهنگی ایران، در طول تاریخ با الگوهای متنوعی از طرد، حاشیهنشینی و تبعیض ساختاری مواجه بوده و همبستگی اجتماعی برای آنان نه صرفاً یک ارزش هنجاری، بلکه سازوکاری حیاتی برای تداوم فرهنگی، تابآوری جمعی و بازتولید هویت مذهبی به شمار میآید. پرسش محوری پژوهش آن است که دین یاری چگونه بهعنوان یک نظام اعتقادی، آیینی و اخلاقی، همبستگی اجتماعی را در میان پیروان خود نهادینه میکند و تجربه زیسته یارسانیان از این همبستگی مبتنی بر چه مضامین و کنشهایی است. چارچوب نظری پژوهش مبتنی بر آرای کلاسیک و معاصر جامعهشناسی دین، شامل نظریه همبستگی دورکیم، تحلیل نظام کنشی پارسونز، رویکرد نمادشناختی گیرتز و نظریه ساختگرایی اجتماعی برگر است؛ همچنین مفهوم وفاق اجتماعی چلبی، زمینهای بومی برای تحلیل سازوکارهای انسجام در گروههای دینی-فرهنگی فراهم میسازد. این چارچوب به پژوهش اجازه میدهد تا همبستگی در آیین یارسان را در سه سطح معناشناختی، کارکردی و فرهنگی-فضایی مورد واکاوی قرار دهد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر پدیدارشناسی تفسیری ون منن است. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۷ نفر از پیروان یارسان ساکن کرج و بهصورت هدفمند گردآوری شد. تحلیل دادهها مطابق مدل هفتمرحلهای کلایزی انجام گرفت. مشاهدات میدانی از جمخانهها و تجمعات آیینی نیز برای افزایش غنای دادهها بهکار گرفته شد. حاصل تحلیل، استخراج ۴۵ کد اولیه، ۳۵ کد ثانویه و در نهایت شش مضمون محوری بود که بیانگر ابعاد اصلی همبستگی در میان یارسانیان است. یافتهها نشان میدهد نخستین مضمون، اقتدار کاریزماتیک و سلسلهمراتب معنوی است. نقش رهبران دینی (پیرها، سیدها، ریشسفیدان) در انتقال سنتهای آیینی، تنظیم روابط اجتماعی، ایجاد نظم نمادین و تقویت انسجام جمعی بنیادین است. این اقتدار مبتنی بر سرمایه نمادین، مشروعیت کاریزماتیک و اعتماد تاریخی است و پیوندی عاطفی–معنوی میان رهبر و پیروان ایجاد میکند. مضمون دوم، منش صلحجویانه و مدارای اجتماعی است. یارسانیان بر اساس اصول عرفانی یاری، برابری، ضدیت با خشونت، احترام به طبیعت و صبوری تاریخی را بهعنوان هنجارهای مرکزی هویت دینی خود بازتولید میکنند. این منش نه تنها روابط بینفردی را سامان میدهد، بلکه الگویی از «زیست اخلاقی» خلق میکند که انسجام درونی گروه را تقویت میکند و در مواجهه با تبعیض، به عاملی برای مقاومت فرهنگی تبدیل میشود. سومین مضمون، مناسبتمحوری و انسجام آیینی است. مناسک جمعی—از جمله جم، ذکر، سماع، نذر، کلامخوانی، روزههای آیینی و گردهماییهای خانگی—بهمثابه سازوکارهای اصلی تولید «عاطفه جمعی» و بازتأیید هویت مشترک عمل میکنند. این مناسک همان نقش مورد تأکید دورکیم را ایفا میکنند: تولید انرژی اخلاقی و تقویت وجدان جمعی. مضمون چهارم، وظیفهگرایی اخلاقی است. در آیین یاری، مفهوم وظیفه در سه سطح تجلی مییابد: مسئولیت در برابر حقیقت متعالی، مسئولیت نسبت به ساختار دینی (رابطه پیر–مرید)، و مسئولیت در برابر جامعه و همنوعان. این وظیفهمحوری، بُعد هنجاری همبستگی را تقویت میکند و افراد را به مشارکت فعال در کنشهای اجتماعی، حل مسائل جمعی و استمرار سنتها وامیدارد. پنجمین مضمون، سرمایه اجتماعی درونگروهی است که در قالب اعتماد، هویت مشترک، شبکههای حمایتی و الگوی یاربخشی (بخشش بدون چشمداشت) نمود مییابد. این سرمایه اجتماعی، بهویژه در زیست شهری کرج، به سازوکاری کارآمد برای مقابله با فشارهای بیرونی و ایجاد تابآوری جمعی تبدیل شده است. آخرین مضمون، انسجام مناسکی و بازتولید هویت است که از طریق مکانهای مقدس (جمخانه و خانه)، عناصر نمادین (موسیقی تنبور، دعاها، کلامها)، شبکههای اجتماعی دیجیتال و دعوت ریشسفیدان بازتولید میشود. فناوریهای نوین نیز بهعنوان ابزار مؤثر انتقال ارزشها به نسل جوان عمل کرده و تداوم همبستگی را در شرایط جدید تضمین میکنند. نتیجهگیری پژوهش نشان میدهد همبستگی اجتماعی در میان یارسانیان پدیدهای چندوجهی، پویا و مبتنی بر پیوند میان معنا، ساختار و عمل است. این همبستگی علاوه بر کارکردهای اجتماعی، بهمثابه «استراتژی فعال بقا و معناآفرینی» عمل کرده و هویت جمعی را در برابر چالشهای اجتماعی و تاریخی پایدار میسازد. در نهایت، پژوهش نشان میدهد که آیین یاری با ترکیب عناصر سنتی و ابزارهای مدرن، نوعی الگوی متمایز از انسجام فرهنگی–مناسکی را در بستر شهری معاصر بازتولید میکند. | ||
| کلیدواژهها | ||
| "؛ آیین یارسان"؛ پدیدارشناسی"؛ جامعهشناسی دین"؛ شهر کرج"؛؛ "؛ همبستگی اجتماعی" | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Social Cohesion as a Way of Life: A Phenomenological Analysis of the Lived Experience of Yarsan Followers in Karaj City | ||
| نویسندگان [English] | ||
| حسین دانش مهر1؛ shirin Alikan bagi2 | ||
| 1Associate Professor of Sociology, University of Kurdistan | ||
| 2Master's degree in Sociology, University of Kurdistan | ||
| چکیده [English] | ||
| This study provides a phenomenological analysis of the mechanisms through which social cohesion is produced and reproduced among followers of the Yarsan (Ahl-e Haqq) faith in the city of Karaj. The significance of this research lies in the fact that the Yarsan community—one of Iran’s religious-cultural minorities—has historically faced patterns of marginalization, structural discrimination, and symbolic exclusion. For this group, social cohesion is not merely a normative value but a vital mechanism for cultural continuity, collective resilience, and the reproduction of religious identity. The core question guiding the study is how the Yari religion, as a belief, ritual, and ethical system, institutionalizes cohesion within the community, and how Yarsan adherents experience and interpret this cohesion in their lived reality. The theoretical framework draws on classical and contemporary approaches in the sociology of religion, including Durkheim’s theory of solidarity, Parsons’ analysis of the action system, Geertz’s interpretive symbolism, and Berger’s social constructionism. Additionally, Chalabi’s concept of social concord provides a localized lens for examining cohesion within religious-cultural collectivities. This framework enables a multi-dimensional analysis of cohesion across semantic, functional, and cultural-spatial levels. Methodologically, the study adopts a qualitative design informed by van Manen’s interpretive phenomenology. Data were collected through semi-structured interviews with 17 Yarsan adherents in Karaj, selected through purposive sampling. Data analysis followed Colaizzi’s seven-step phenomenological method, complemented by field observations in jamkhaneh (Yarsan ritual spaces) and communal gatherings. The analytic process yielded 45 initial codes, 35 secondary codes, and six overarching thematic categories that illuminate the major dimensions of social cohesion within the Yarsan community. Findings indicate that the first major theme is charismatic authority and spiritual hierarchy. Religious leaders (pirs, sayyeds, elders) play a foundational role in transmitting ritual traditions, regulating social relations, establishing symbolic order, and reinforcing group cohesion. Their authority is rooted in symbolic capital, charismatic legitimacy, and historical trust, producing an affective-spiritual bond between leaders and followers. The second theme is peace-oriented disposition and social tolerance. Yarsan teachings emphasize equality, nonviolence, reverence for nature, and historical patience, which collectively constitute core ethical markers of Yarsan identity. This disposition not only organizes interpersonal relations but generates an “ethical mode of living” that strengthens internal solidarity and functions as a cultural strategy of resistance against discrimination. A third theme, ritual-centrism and event-based cohesion, highlights the centrality of collective rituals—such as jam, dhikr, sama, votive offerings, kalam recitation, and fasting periods—in creating shared emotions and reaffirming collective identity. These rituals perform the Durkheimian function of generating “moral energy” and sustaining the collective conscience. The fourth theme is ethical duty-orientation. The concept of duty manifests at three levels: responsibility toward the transcendent truth, responsibility within the religious structure (the pir–murid relation), and responsibility toward the community and humanity. Duty-orientation strengthens the normative dimension of cohesion and motivates individuals to participate in communal action, solve collective problems, and maintain ritual traditions. The fifth theme is intragroup social capital, expressed through trust networks, shared identity, communal support systems, and the practice of yarbakhshi—giving without expectation of return. In the urban context of Karaj, this social capital operates as an adaptive mechanism for coping with external pressures and enhancing collective resilience. The final theme, ritual cohesion and identity reproduction, is enacted through sacred spaces (jamkhaneh and the household), symbolic elements (tanbur music, prayers, recitations), digital social networks, and the active role of elders. Modern communication technologies further facilitate intergenerational transmission of values, helping sustain cohesion in contemporary settings. Overall, the study demonstrates that social cohesion among the Yarsan is a multi-layered and dynamic phenomenon grounded in the interplay between meaning, structure, and practice. Beyond its social functions, cohesion operates as an active strategy of survival and meaning-making, enabling the community to preserve its collective identity amidst historical challenges. Ultimately, the findings reveal that the Yari religion reproduces a distinctive pattern of cultural-ritual cohesion that adapts traditional elements to modern contexts. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| "؛ Yarsan Ritual"؛ Phenomenology"؛ Sociology of Religion"؛ Karaj City"؛, "؛ Social Cohesion" | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 35 |
||
سامانه مدیریت نشریات علمی. قدرت گرفته از سیناوب