ارزیابی مخاطرات و پیامدهای محیط زیستی انتقال آب بینحوضهای (IBWT): مرور نظاممند مبتنی بر چارچوب PRISMA | ||
| مدیریت مخاطرات محیطی | ||
| دوره 12، شماره 4، زمستان 1404، صفحه 367-382 اصل مقاله (1.72 M) | ||
| نوع مقاله: مروری | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22059/jhsci.2026.412856.931 | ||
| نویسندگان | ||
| الهام قاسمی زیارانی1؛ رومینا سیاحنیا* 2؛ شهیندخت برق جلوه3 | ||
| 1دانشجوی دورۀ دکتری، علوم و مهندسی محیط زیست، گروه برنامهریزی و طراحی محیط، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| 2دانشیار گروه برنامه ریزی و طراحی محیط، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| 3دانشیار گروه برنامهریزی و طراحی محیط، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| هدف: این پژوهش با هدف تحلیل نظاممند مخاطرات و پیامدهای محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی انتقال آب بینحوضهای (IBWT) انجام گرفت. نوآوری پژوهش ارائۀ اولین مرور نظاممند مبتنی بر PRISMA با پوشش همزمان سه بُعد مخاطرات، معیارهای ارزیابی و راهکارهای جبرانی در مقیاس جهانی است. با وجود استفادۀ گسترده از این طرحها برای جبران کمبود آب، نگرانیها دربارۀ ریسکهای اکولوژیکی و اختلال در کارکرد حوضهها، ضرورت این پژوهش را برجسته میسازد. روش پژوهش: مرور نظاممند بر اساس PRISMA با جستوجو در پایگاههای معتبر (Scopus, WoS, ScienceDirect و...) در دامنۀ زمانی ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴. معیارهای ورود: مطالعات علمی داوریشدۀ مرتبط با IBWT. معیارهای خروج: مطالعات صرفاً مهندسی و گزارشهای غیررسمی. از ۱۴۷۸ مطالعۀ اولیه، پس از غربالگری، ۸۴ منبع معتبر تحلیل شد. یافتهها: در کشورهای در حال توسعه، رشد سریع شهری و صنعتی محرک اصلی IBWT و در کشورهای توسعهیافته، تنش اقلیمی محرک اصلی است. خروجی جدید این پژوهش سه محور دارد: ۱. طبقهبندی منسجم پیامدهای IBWT در مبدأ، مقصد و مسیر (برای اولین بار در یک مرور نظاممند)؛ ۲. تلفیق هفت محور راهکارهای مقابلهای در یک چارچوب عملیاتی؛ ۳. شناسایی ضعف ساختاری معیارهای ارزیابی (نبود دستورالعملهای دقیق و قابل اجرا). IBWT افزونبر مزایایی مانند احیا و تثبیت اکوسیستمها و کاهش فرونشست، با پیامدهای منفی همچون کاهش جریان محیط زیستی، شور شدن خاک، انتقال آلودگی و بیماریها، مرگومیر گستردۀ جانوران و فجایع محیط زیستی همراه است. چارچوب تلفیقی ارائهشده در این پژوهش میتواند مبنایی برای ارزیابیهای آینده و سیاستگذاری پایدار IBWT قرار گیرد. نتیجهگیری: اجرای پایدار IBWT مستلزم ارزیابی ریسک، حکمرانی شفاف، جبران خسارت و پایش بلندمدت است. چارچوب تلفیقی این پژوهش بهدلیل پوشش جغرافیایی متنوع منابع (آمریکا، اروپا، آسیا، آفریقا، استرالیا) تعمیمپذیر به مناطق دیگر است، اما اعمال آن نیازمند تطبیق با شرایط بومی هر منطقه است. در کشورهای در حال توسعه «حکمرانی شفاف و جبران خسارت» و در کشورهای توسعهیافته «پایش بلندمدت و ارزیابی ریسک» اهمیت بیشتری دارد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| ارزیابی ریسک محیط زیستی؛ امنیت آبی؛ پیامدهای اجتماعی-اقتصادی؛ حکمرانی منابع آب؛ معیارهای پایداری | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 208 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 193 |
||